اخبار

رادیوفردا: شورای سردبیری روزنامه وال‌استریت جورنال می‌گوید ایران با تعلل در بازرسی‌ها و مواد هسته‌ای، از «مکانیسم ماشه» استقبال می‌کند. از سوی دیگر، چین اعلام کرد که با اعمال تحریم‌ها علیه ایران به دلیل برنامه هسته‌ایش مخالف است.

روزنامه وال‌استریت جورنال روز جمعه ۲۴ مرداد در یادداشتی با اشاره به جنگ ۱۲ روزه بین ایران و اسرائیل، نوشته که این درگیری «چهره خاورمیانه را تغییر داده و و حتی اروپا اکنون مایل است فشار بر ملاهای حاکم در تهران را افزایش دهد».

فرانسه، بریتانیا و آلمان روز چهارشنبه در نامه‌ای به سازمان ملل متحد، آمادگی خود را برای فعال کردن «مکانیسم ماشه» و بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران که با برجام لغو شده بود، اعلام کردند. آن‌ها می‌گویند این کار را تا پایان ماه انجام خواهند داد، مگر این‌که ایران مذاکرات را برای توافقی در زمینه برنامه هسته‌ای خود از سر گیرد.

وال‌استریت جورنال می‌نویسد که مکانیسم ماشه «بخش مهمی از کارزار فشار مورد نیاز برای گرفتن امتیازات هسته‌ای از تهران است. این می‌تواند به اقتصاد ایران آسیب برساند و تحریم جهانی صادرات تسلیحات به و از ایران، ممنوعیت برنامه موشکی ایران، ممنوعیت آزمایش و توسعه موشک‌های دارای قابلیت هسته‌ای و غنی‌سازی صفر را بازگرداند».

ایران بارها گفته که غنی‌سازی اورانیوم را حق خود می‌داند و حاضر به دست کشیدن از آن نیست. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، این اصرار ایران را رد کرده است.

ایالات متحده روز اول تیرماه امسال سه مرکز هسته‌ای مهم ایران را در جریان جنگ ۱۲ روزه بمباران کرد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، شامگاه پنجشنبه در یک گفت‌وگوی تلویزیونی گفت که هیچ پروتکلی برای بازرسی آژانس از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده وجود ندارد.

به نوشته وال‌استریت جورنال، فرانسه و بریتانیا به عنوان طرف‌های توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ ایران و عضو دائم شورای امنیت، می‌توانند تحریم‌های سازمان ملل را به دلیل «تخلفات گستردهٔ ایران»، که جزئیات آن را شرح می‌دهند، دوباره اعمال کنند. آن‌ها می‌توانند هرگونه قطعنامهٔ روسیه یا چین را برای حفظ لغو تحریم‌ها وتو کنند.

این روزنامه می‌افزاید: شورای امنیت می‌تواند تاریخ انقضای مکانیسم ماشه را که در ۱۸ اکتبر منقضی می‌شود، تمدید کند و فوریت اقدام اروپا را به تعویق بیندازد. «اما این امر مستلزم اقدام واقعی ایران است، نه حرف زدن، و تاکنون ایران حاضر به انجام هیچ یک از این دو کار نبوده است».

شورای سردبیری وال‌استریت جورنال گفته که «عاقلانه است مکانیسم ماشه را به آخرین لحظه موکول نکنیم، زمانی که ایران می‌تواند با یک ژست دیپلماتیک مهلت را به پایان برساند و سپس از آن عدول کند».

به نوشتهٔ این روزنامه، «اجرای مکانیسم ماشه به ایران می‌گوید که توافق اوباما مرده و از بین رفته است. این توافق پس از آقای ترامپ دوام نخواهد آورد و روی میز باقی خواهد ماند؛ حتی اروپا هم در حال حرکت به سمت آن است».

وال‌استریت جورنال تأکید کرده که «این فرصت رئیس‌جمهور است تا توافق اوباما را برای همیشه دفن کند و جهان را پشت سر شرایط بسیار بهتر خود- بدون غنی‌سازی، بدون بند غروب – قرار دهد. اروپا می‌تواند به ایران بفهماند که تنها گزینه‌های دیگرش بدتر هستند».

موضع چین دربارهٔ مکانیسم ماشه

در همین حال چین روز جمعه اعلام کرد که با اعمال تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران «مخالف است» و «بر این باور است که این کار به ایجاد اعتماد میان طرف‌ها کمکی نمی‌کند».

لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه، در بیانیه‌ای گفت که بازگرداندن تحریم‌ها «به تلاش‌های دیپلماتیک برای ازسرگیری سریع مذاکرات کمکی نمی‌کند».

عباس عراقچی روز پنجشنبه مدعی شد که دربارهٔ فعال کردن مکانیسم ماشه «چین و روسیه با ما مواضع یکسانی دارند».

او همچنین گفت که تهران با این دو کشور «در حال همکاری» است تا مانع از اعمال دوبارهٔ تحریم‌ها و بازگرداندن ایران به «فصل هفتم منشور سازمان ملل» شود.

ایران پیشتر گفته بود که سه کشور اروپایی هیچ‌گونه «حق قانونی یا اخلاقی» برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه ندارند.

آلمان، فرانسه و بریتانیا به عنوان اعضای اروپایی برجام این ادعا را رد می‌کنند.

سخنگوی وزارت خارجه ایران روز ۲۰ مرداد در مورد مذاکرات با این سه کشور گفت این تماس‌ها قطع نشده و در حال گفت‌وگو برای تعیین و زمان مذاکرات بعدی هستیم.

معاونان وزارت خارجه ایران سوم مرداد با همتایان خود از کشورهای بریتانیا، فرانسه و آلمان در استانبول دیدار و گفت‌وگو کردند.

در پی این نشست، کشورهای اروپایی طرف برجام اعلام کردند که «ما پیشنهاد تمدید مکانیسم ماشه را در صورت پایبندی ایران به تعهدات قانونی خود و انجام ضوابط خاص ارائه دادیم. ما از ایران می‌خواهیم که مسیر دیپلماسی را انتخاب کند».

رادیوفردا: رئیس مرکز پژوهش‌های اتاق ایران با اشاره به تأثیر تحریم‌ها بر از دست رفتن بخش عمدۀ بازارهای پیشین نفت ایران، می‌گوید در شرایط فعلی «۹۲ درصد» از نفت کشور، آن‌هم با تخفیفی دست‌کم «۳۰ درصدی» راهی چین می‌شود.

حجت‌الله میرزایی که در نشستی دربارهٔ بررسی بودجۀ ۱۴۰۴ صحبت می‌کرد، با تأکید بر «بسته‌بودن دست ایران» در شیوه دریافت بهای نفت صادراتی، گفت این پکن است که در مورد ترکیب و قیمت نهایی اجناسی که در مقابل این نفت ارزان به ایران می‌دهد، تصمیم ‌می‌گیرد.

به گفتۀ این کارشناس اقتصادی، تبعات تحریم‌ها و از جمله شیوۀ رفتار چین با ایران، باعث شده که کشور در یک «تلۀ استعماری قرن نوزدهمی» گیر بیافتد. تله‌ای که به گفتۀ او، دولت راهی هم برای خروج از آن ندارد.

سخنان رئیس مرکز پژوهش‌های اتاق ایران دربارۀ ناترازی انرژی و محدود شدن صادرات نفت ایران بر اثر تحریم‌ها، تنها یک‌روز پس از هشدار بی‌سابقۀ رئیس مجلس مطرح شد.

محمدباقر قالیباف، سه‌شنبه ششم آذرماه با اشاره به بحران ناترازی در انرژی گفت ایران اکنون «نفت و بازاری ندارد که با آن جهان را تهدید کند».

رئیس مجلس ایران بدون نام‌بردن از دولت‌های پیشین گفت: «زمانی بود که در مواجهه با تهدیدات دشمنان می‌گفتیم نفت را روی شما می‌بندیم و اهرم تهدید ما بود، اما امروز و با این وضعیت کدام نفت را می‌بندیم و کدام بازار را داریم؟»

دولت محمود احمدی‌نژاد در سال ۱۳۹۱ غرب را تهدید کرده بود که در صورت تحریم ایران، تهران هم صادرات نفت را «متوقف می‌کند» تا قیمت نفت در بازارهای جهانی به «۳۰۰ دلار» رسیده و اقتصاد جهانی دچار بحران شود.

با گذشت بیش از یک دهه، نه‌تنها این تهدیدها عملی نشده، بلکه ایران برای عرضۀ نفت به بازارهای جهانی، ناگزیز دست به دامن چین و ارائه تخفیف‌های گسترده شده است.

این در حالی‌است که پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا همزمان با سردی کم‌سابقۀ روابط تهران با غرب، شمشیر تحریم‌های جدید احتمالی را، بر فراز سر ایران به اهتزاز در آورده است.

انتقاد از بی‌برنامگی دولت‌ها و پیش‌بینی افزایش تورم در سال آینده

رئیس مرکز پژوهش‌های اتاق ایران، در بخش دیگری از اظهاراتش ضمن تأکید بر «بسته‌بودن دست دولت» در تأمین و تخصیص بودجه‌های عمرانی، از «بی‌برنامگی» دولت‌های جمهوری اسلامی برای ادارۀ اقتصاد کشور انتقاد کرد.

به گفتۀ حجت‌الله میرزایی، نبود چشم‌انداز اقتصادی درازمدت، عملاً تغییرات سالانۀ بودجه را به «تغییرات شکلی» بدون هیچ برنامۀ ‌مشخصی تقلیل داده است.

میرزایی همزمان با اشاره به کسری بودجۀ گسترده، تأکید کرد که «۹۶ درصد» بودجۀ کشور صرف هزینه‌های جاری و عمدتاً پرسنلی می‌شود و دست دولت در تغییر این بخش عملاً بسته است.

او با تأکید بر وجود ۳۰ هزار پروژۀ ملی ناتمام و محدودیت‌های غیراقتصادی برای استفادۀ دولت از ۴ درصد باقیمانده بودجه، اجرای طرح‌های عمرانی و توسعۀ ملی را «غیر عملی و غیر واقع‌بینانه» توصیف کرد.

رئیس مرکز پژوهش‌های اتاق ایران با مثبت‌خواندن برنامۀ دولت برای افزایش مالیات متناسب با نرخ تورم، در عین حال پیش‌بینی کرد که در سال ۱۴۰۴ نرخ تورم کشور از ۴۰ درصد فراتر برود.

حجت‌الله میرزایی با اشاره به تأثیر تصمیم‌گیری‌های غیر کارشناسی در افزایش جدی کسری بودجه، خواستار همکاری سران سه قوه، در کوتاه‌کردن دست مجلس از افزایش غیر کارشناسی سقف بودجه شد.

این اقتصاددان همزمان دولت را ناگزیر از افزایش بهای بنزین، با هدف کاستن از شتاب افزایش کسری بودجه دانست.

بحث افزایش قیمت بنزین، سال‌هاست که به یک موضوع بسیار حساس اجتماعی- سیاسی و حتی امنیتی تبدیل شده است. افزایش ناگهانی بهای این کالای اساسی در ۲۴ آبان‌ماه ۱۳۹۸ و در دولت حسن روحانی منجر به اعتراضات گسترده و خونینی در سراسر ایران شد. موضوعی که حتی باعث شد رئیس جمهور وقت، خود را از اجرایی‌شدن افزایش قیمت بنزین، «بی‌خبر» نشان دهد.

طی هفته‌های اخیر هم، مقام‌های سیاسی ایران بارها به شکل تلویحی به قیمت بنزین اشاره کرده‌اند. در حالی‌که فاطمه مهاجری سخنگوی دولت به طور مستقیم بر بستن بودجه سال آتی بدون در نظر گرفتن افزایش بهای بنزین تأکید کرده بود، خود مسعود پزشکیان رئیس جمهور، چندین‌بار و از جمله در صحن علنی مجلس، با اشاره به قیمت بنزین فوب در کشورهای منطقه، بهای بسیار اندک سوخت در ایران را «غیرمنطقی و غیر قابل دوام» توصیف کرده است.

دویچه‌وله: خبرگزاری بلومبرگ نوشته چین گیرنده ارزان‌ترین نفت ایران است. این نفت اما از طریق دلالان مالزی به چین می‌رسد. ایران در هر بشکه نفت ۶ دلار تخفیف می‌‌دهد که شش برابر تخفیف روسیه است.

چین بزرگترین واردکننده سوخت در دنیا تنها در ماه ژوئیه ۶/۲۱ میلیون تن نفت خام از مالزی وارد کرده است. این میزان در قالب ۱/۴۷ میلیون بشکه در روز به این کشور وارد شده که تقریبا سه برابر تولید متوسط روزانه مالزی در سال ۲۰۲۳ است. مشخص نیست چگونه مالزی می‌تواند سه برابر تولید روزانه خود نفت به چین صادر کند.

این نفت در حقیقت متعلق به ایران است. بلومبرگ نوشته دریاهای مالزی از دیرباز محل انتقال نفت خام بوده و فرآورده‌های نفتی به منظور پنهان کردن کشور مبدا،  بر روی آب‌های مالزی از یک نفتکش به نفتکش دیگر جابه جا می‌شوند. این در حالی است که بر اساس داده‌های رسمی دولت چین این کشور از ژوئن ۲۰۲۲ به این سو دیگر از ایران نفت نخریده است.

به نوشته بلومبرگ، نفت ایران ارزان‌ترین گزینه برای خریداران چینی است و هرروز تعداد بیشتری از پالایشگاه‌های مستقل کوچک معروف به “قوری” در این کشور به دنبال نفت ایران هستند تا سود خود را افزایش دهند.

به گفته تاجران نفت، ایران آخرین بار هر بشکه نفت را ۶ دلار ارزان‌تر از نفت برنت عرضه کرد که در مقایسه با تخفیف یک دلاری نفت مشابه روسیه برای هر بشکه بسیار دست و دل بازانه است.

بر اساس داده‌های گمرک چین، استان شاندونگ با ۷۰ درصد سهم خرید نفت، بزرگترین خریدار نفت خام مالزی (در اصل ایران) بوده است.

به طور کلی هشت منطقه در چین از جمله لیائونینگ و هِنان بیشترین میزان نفت ایران را از اکتبر ۲۰۲۳ تا کنون از طریق دلال‌های مالزی خریداری کرده‌اند. 

نقش دیرینه مالزی در فروش نفت ایران

آمارهای گمرکی چین نشان می‌دهد که این کشور در سال گذشته میلادی روزانه بیش از ۱/۱ میلیون بشکه نفت خام از مالزی خریداری کرده که شش برابر سال ۲۰۱۸ (قبل از تحریم‌های نفتی آمریکا علیه ایران) است.

نکته جالب‌تر اینجاست که کل تولید روزانه نفت مالزی در سال گذشته حدود ۶۵۰ هزار بشکه بوده و مشخص نیست چگونه روزانه ۱/۱ میلیون بشکه صادرات نفت به چین دارد.

پیشتر شرکت اطلاعات کالا، کپلر، به بخش فارسی دویچه‌وله گفته بود: «ایران سال گذشته روزانه ۶۷۰ هزار بشکه نفت خام راهی آب‌های مالزی کرده که از آنجا به چین صادر شده است. این رقم معادل نیمی از کل صادرات نفت ایران به چین در سال ۲۰۲۳ است.»

این شرکت بین‌المللی که نفتکش‌ها را نیز رصد می‌کند، در ادامه گفت، امسال نیز (تا ماه مه) صادرات روزانه نفت ایران به چین به حدود ۱/۵ میلیون بشکه رسیده که ۸۰۰ هزار بشکه آن از آب‌های مالزی راهی چین شده است.

صدای آمریکا: یک روز پس از ادعای وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران مبنی بر احضار سفیر چین در اعتراض به حمایت از ادعای امارات مبنی بر مالکیت بر جزایر سه‌گانه در خلیج فارس، پکن روز دوشنبه بار دیگر این موضع خود را تکرار کرد که ایران باید در مورد تمامیت ارضی خود در ارتباط با سه جزیره ایرانی در خلیج فارس با امارات متحده عربی گفتگو کند.

امارات ادعای مالکیت بر سه جزه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی را دارد.

ایران از پیش از تشکیل امارات به عنوان یک کشور، بر این جزایر حاکمیت داشته است.

چین اخیرا در بیانیه‌ای از تلاش‌های امارات برای دستیابی به یک «راه حل مسالمت آمیز» برای موضوع جزایر – تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی حمایت کرد.

جمهوری اسلامی روز یکشنبه ۱۳ خرداد پس از احضار سفیر چین به وزارت امورخارجه اعلام کرد که از پکن خواست موضع خود را اصلاح کند.

چین این موضع را در حالی گرفته است که نفت تحریم شده ایران را با قیمت تخفیف خورده قابل توجهی وارد می‌کند و خود مدعی است که مالک جزیره تایوان است و حتی این جزیره را تهدید نظامی کرده است اگر لازم باشد کنترل آن را به زور به چین باز می‌گرداند.

تایوان پیشتر ادعاهای مالکیت پکن در مورد تایوان را «آرزو» خوانده است.

به گزارش رویترز، مائو نینگ، روز دوشنبه ۱۴ خرداد در یک نشست خبری در پاسخ به سوالی درباره اعتراض ایران، گفت: «محتوای مربوطه بیانیه مشترک چین و امارات متحده عربی با موضع چین سازگار است.»

او در عین حال گفت چین و جمهوری اسلامی روابط قوی دارند و چین برای توسعه مشارکت استراتژیک خود اهمیت زیادی قائل است.

چین در دسامبر ۲۰۲۲ نیز با صدور بیانیه‌ای مشترک با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس که خواستار تلاش برای حل و فصل موضوع جزایر سه گانه شد، خشم ایران را برانگیخت.

همزمان با ادامه سیاست «نگاه به شرق» جمهوری اسلامی و ادعای حکومت ایران مبنی بر دوستی نزدیک با چین، برخی از کارشناسان می‌گویند جمهوری اسلامی تابع نظرات چین است. علی خامنه‌ای از جمله افرادی است که بر افزایش روابط با چین اصرار داشته است.

خبرگزاری‌ها در ایران روز یکشنبه ۱۳ خرداد گزارش دادند که با «تکرار حمایت دولت چین از ادعاهای بی‌اساس مندرج در بند ۲۶ بیانیه پایانی نشست مشترک جمهوری خلق چین و امارات متحده عربی» مراتب اعتراض دولت ایران به سفیر چین اعلام شد.

خبرگزاری‌های ایران روز یکشنبه ۱۳ خرداد گزارش دادند که وزارت امورخارجه ایران «بر تعلق ابدی جزایر سه گانه ایرانی در خلیج فارس به جمهوری اسلامی ایران» تاکید کرد و با یادآوردی روابط «راهبردی» و «ویژه و ممتاز ایران و چین» از دولت چین خواست موضع اخیر خود را اصلاح کند.

طی دو سال گذشته هم روسیه و هم چین از ادعاهای مشابه امارات حمایت کرده‌اند.

رسانه‌های حکومتی و نزدیک به علی خامنه‌ای و چهره‌های فعال در شبکه‌های اجتماعی که از سیاست‌های جمهوری اسلامی حمایت می‌کنند سعی کرده‌اند کمتر به این مواضع چین و روسیه بپردازند و به نوعی آنها را به فراموشی بسپارند.

ایران می‌گوید تمامیت ارضی آن موضوعی برای گفتگو و چانه‌زنی نیست. روسیه خود برای تصرف خاک اوکراین جنگی تمام عیار علیه همسایه خود به راه انداخته است و از جمهوری اسلامی پهپادهای انتحاری گرفته است.

به گزارش رویترز، وزارت امور خارجه چین روز یکشنبه اعلام کرد که چین و امارات بر آمادگی خود برای تبادل تجربیات در زمینه‌های دفاعی و امنیتی با هدف ارتقای ظرفیت‌های پرسنل نظامی و نهادهای امنیتی در هر دو کشور تاکید کردند.

چین گفت که هر دو طرف قدردان همکاری و هماهنگی دفاعی، نظامی و امنیتی، افزایش بازدیدهای نظامی ارتش‌های دو کشور و همچنین مشارکت متقابل در آموزش، نمایشگاه‌ها و فعالیت‌های رسمی هستند.

این موضوعات در بیانیه‌ای مشترک پس از دیدار دوجانبه شیخ محمد بن زاید آل نهیان رئیس امارات متحد رهبری با شی جین پینگ، رئیس جمهوری چین در پکن اعلام شد.

یاشار سلطانی: اسفند ماه سال ۱۴۰۲ شورای شهر تهران در مصوبه‌ای به شهرداری این اجازه را داد تا برای تجهیز ناوگان حمل و نقل عمومی شهر تهران به مبلغ ۲ میلیارد یورو اتوبوس برقی از کشور چین وارد کند.

این قرارداد با چنین مبلغ قابل توجهی آنچنان که در مذاکرات منتشر شده‌ی شورای شهر معلوم است با عجله‌ی فراوان و بدون رعایت تشریفات در اختیار شهرداری تهران قرار گرفته است. اکنون بررسی اسنادی که در این زمینه به دست ما رسیده نشان می‌دهد که مطابق پیش‌بینی‌ها در این قرارداد تخلفات فراوانی صورت گرفته است.

پر واضح است که وقتی چنین مبلغی را با ترک تشریفات و با عجله‌ی فراوان در اختیار نهادی قرار می‌دهند باید شاهد چنین تخلفاتی باشیم اما آنچه در این قرارداد به وقوع پیوسته‌ است موضوعی فراتر از برخی تخلفات رایج یا نادیده انگاشته شده از سر سهل‌انگاری است.

قراردادی که با دخالت مستقیم علیرضا زاکانی، نقش آفرینی مهدی چمران و حضور بازوی مالی شهرداری یعنی بانک شهر به سرانجام رسیده است. قرارداد پر ابهامی که طرف اجرا کننده‌ی چینی آن سوال‌های زیادی را در ذهن ایجاد می‌کند. اینکه چطور یک شرکت ساختمان‌سازی تبدیل به واردکننده خودروی چینی به ایران می‌شود.

عجله و ترک تشریفات

یکی از مهم‌ترین موضوعات در این قرارداد اصرار بر ترک تشریفات و عجله برای امضای قرارداد با طرف چینی است. موضوعی که در مذاکرات رسمی شورای شهر به صراحت به آن اشاره می شود.

برای نمونه ناصر امانی در جلسه‌ تصویب اجازه‌ خرید خودرو می‌گوید که صدور چنین مجوزی در حیطه اختیارات شورای شهر نیست و هیات وزیران باید به آن بپردازد. اما در ادامه بارها تاکید می‌شود که شرایط یوزانس شرکت چینی استثنایی است و نباید فرصت را از دست داد.

برای نمونه لطف‌الله فروزنده، معاون مالی و اقتصادی شهرداری تهران با تمجید از شرکت چینی و شرایط آن می‌گوید: «برای ما حتی یک ساعت نیز یک ساعت است. تقاضا داریم این لایحه به تصویب برسد تا بتوانیم از فرصت طلایی ارز، ثبت سفارش و حمایت دستگاه های دولتی استفاده کنیم».

مهدی احمدی، مدیرعامل بانک شهر هم دیگر چهره‌ای است که با اصرار شدید در این جلسه سعی دارد قرارداد خیلی زود منعقد شود و در این زمینه می‌گوید: «خرید یورو در سامانه نیما ۴۲ هزار و ۷۰۰ و در بازار ارز ۶۷ هزار تومان است. احتمالاً سال آینده ارز نیمایی به ۵۰ هزار تومان خواهد رسید و اگر در این ۱۵ روز تبدیل به تخصیص نشود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش ارز نیمایی را شاهد خواهیم بود و این عملاً به شهرداری خسارت وارد می کند.»

به هر روی با اصرارهای صورت گرفته اجازه عقد  قراردادی به حجم ۲ میلیارد یورو با ترک تشریفات در اختیار شهرداری تهران قرار گرفت. طبیعتا این سوال برای همه‌ی ما وجود دارد که چه سازوکاری در این کشور از لحاظ نظارتی وجود دارد که قراردادی با این حجم خیلی سریع و بدون ترک تشریفات در اختیار یک نهاد قرار می‌گیرد.

اساسا می‌توان به لحاظ قانونی در ایران قرارداد ۲ میلیارد یورویی را با ترک تشریفات منعقد کرد؟

رادیوفردا: ویلیام برنز، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا سی‌آی‌ای، در مقاله‌ای در نشریه فارن افرز، به چالش‌های امنیتی پیش روی آمریکا در جهان پرداخته و از جمله کلید امنیت اسرائیل و منطقه خاورمیانه را تعامل با موضوع ایران دانسته است.

رئیس سی‌آی‌ای در این مقاله که روز سه‌شنبه ۱۰ بهمن در فارن افرز منتشر شد نوشت: «رژیم ایران با این بحران [جنگ غزه] جسورتر شده و به نظر می‌رسد در همان حال که برنامه اتمی خود را گسترش می‌دهد و به تهاجم روسیه کمک می‌کند، برای جنگ تا آخرین گروه نیابتی هم آماده است».

آقای برنز با بیان اینکه زمان زیادی از چهار دهه گذشته را در خاورمیانه بوده یا صرف آن کرده است، هشدار داد که به ندرت شاهد وضعیتی «پیچیده‌تر یا انفجاری‌تر» از امروز بوده است.

او با اشاره به چالش‌ها و دشواری‌های جنگ اسرائیل و گروه افراطی حماس، یادآور شده که به دنبال این بحران حوثی‌های مورد حمایت ایران حمله به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ را آغاز کردند و «همچنان خطر تشدید تنش در جبهه‌های دیگر هم هست».

پیش از این شمار دیگری از مقام‌های کشورهای مختلف نیز آشفتگی فعلی در خاورمیانه را کم‌سابقه خوانده و برخی از آنان بر موضوع «اقدامات بی‌ثبات کننده ایران» تاکید کرده‌اند.

یک روز پیشتر نیز آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، هشدار داد که شرایط منطقه خاورمیانه از سال ۱۹۷۳ به این سو تا این حد خطرناک نبوده است.

همچنین مقاله رئیس سی‌آی‌ای در حالی منتشر شده که رئیس جمهور ایالات متحده اعلام کرد درباره چگونگی واکنش به حمله‌ای که به کشته شدن سه نظامی آمریکایی در اردن منجر شد تصمیم خود را گرفته است.

رئیس جمهور آمریکا که پیشتر شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران را عامل این حمله اعلام کرده بود، روز سه‌شنبه بار دیگر تاکید کرد ایران را از این جهت که از این گروه‌ها حمایت تسلیحاتی می‌کند مسئول می‌داند.

رئیس سی‌آی‌ای در مقاله خود در فارن افرز تاکید کرده با اینکه آمریکا مسئول انحصاری حل هیچ یک از مشکلات خاورمیانه نیست، اما «هیچ یک از آنها هم بدون رهبری فعال ایالات متحده نه تنها قابل حل، که قابل مدیریت نیست».

چین و روسیه

ویلیام برنز، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، بخش عمده‌ای از مقاله خود را به موضوع چین و در کنار آن به تهاجم روسیه به اوکراین اختصاص داده است.

سیاست خارجی راهبردی ایالات متحده از چند سال پیش بر شرق آسیا و اقدامات چین متمرکز بوده است.

رئیس سی‌آی‌ای نیز در مقاله خود در فارن افرز تصریح کرده است: «چین تنها رقیب ایالات متحده است که هم قصد تغییر دادن نظم بین‌المللی را دارد و هم توانایی اقتصادی، دیپلماتیک، نظامی و فناوری این کار را دارد».

آقای برنز تحولات اقتصادی پنج دهه اخیر در چین را «فوق‌العاده» خوانده و با استقبال از آن تصریح کرده است: مساله سر برآوردن چین نیست، بلکه اقدامات تهدیدآمیزی است که به طور فزاینده با آن همراه می‌شود.

او با اشاره به قدرت بی‌سابقه شی جین پینگ در دوره معاصر چین نوشته است: «شی به جای استفاده از این قدرت برای تقویت و احیای نظام بین‌المللی که به چین امکان تغییر داد، در پی بازنویسی این نظام است».

«سرکوب فزاینده رهبر چین در داخل»، «اقدامات تهاجمی و پرخاشگرانه او با سایر کشورها»، «شراکت بی حد و حصر او با پوتین» و «تهدید علیه صلح و ثبات تنگه تایوان» از جمله موضوعاتی که به نوشته ویلیام برنز نمی‌توان آنها را نادیده گرفت.

او در مورد ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه نیز نوشته است جنگ او از بسیاری منظرها شکست روسیه بود و ایده تصرف کی‌یف و به زیر سلطه کشیدن اوکراین، یک هدف «احمقانه و توهم‌آمیز» بود.

رئیس سازمان سی‌آی‌ای با بیان اینکه در این جنگ دست‌کم ۳۱۵ هزار نیروی ارتش روسیه کشته و زخمی شدند و دوسوم از تعداد پیش از جنگ تانک‌های روسیه در این جنگ نابود شدند نوشت: برنامه پوتین برای نوسازی نظامی که دهه‌ها زمان برده بود به باد فنا رفت.

با این حال ویلیام برنز هشدار داده است که ولادیمیر پوتین با کمک ایران و چین در حال بازسازی تولیدات دفاعی روسیه است و چالش مهم در این زمینه این است که او برای جبران غرور آسیب‌دیده خود منابع بیشتری از کشور خود را صرف جنگ فعلی و حتی در جبهه‌های عمیق‌تر کند یا دوباره به کشمکش اتمی روی بیاورد.

بی‌بی‌سی: توافق محرمانه ایران و چین در دولت حسن روحانی امضا و در دولت ابراهیم رئیسی اجرا شد. آیت الله خامنه ای در دیدار رئیس جمهور چین خواستار امضای این توافق شده بود
ارتشبد وی فنگ هه وزیر دفاع چین وارد تهران شده است.

ارتشبد وی قرار است با مقام‌های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ملاقات کند.

دیدار وزیر دفاع چین از ایران چند ماه پس از آن انجام می‌شود که دو کشور از اجرایی شدن توافقنامه ۲۵ ساله همکاری ایران و‌ چین خبر داده‌اند.

مفاد این توافق محرمانه است و به گفته دولت ایران به خواست چین، در اختیار افکار عمومی قرار نگرفته است.

توافقنامه همکاری ۲۵ ساله ایران و‌ چین مطابق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران باید قبل از اجرا به تصویب مجلس شورای اسلامی می‌رسید اما بدون طی شدن روند قانونی، به اجرا درآمده است.

دیدار ارتشبد وی وزیر دفاع چین از تهران، بالاترین سطح دیدار یک مقام چینی از ایران از زمان اجرایی شدن توافقنامه ۲۵ ساله است.

افکار عمومی ایران به دلیل محرمانه نگه داشته شدن این توافق، از اجرای آن نگرانی نشان داده است.

توافق محرمانه ایران و چین در دولت حسن روحانی امضا و در دولت ابراهیم رئیسی اجرا شد. آیت الله خامنه ای در دیدار رئیس جمهور چین خواستار امضای این توافق شده بود

رادیوفردا: خبرگزاری ایلنا گزارش داده است که بر خلاف انتظار مقام‌های دولت ایران که منتظر افزایش صادرات کالاهای هندی از طریق ایران به روسیه بوده‌اند، هند از طریق گرجستان اقدام به صادرات کالا کرده است.

یکی از دلایل مهم پیدا کردن مسیرهای جایگزین این است که ایران طی دو دهه گذشته خطوط آهن سراسری از چابهار به افغانستان و آسیای میانه تکمیل نکرده و بنادر آبی ایران و روسیه فاقد زیرساخت‌ها و کشتی‌های لازم برای پوشش تجارت دوجانبه هستند.

چین نیز از دسامبر ۲۰۲۰ ترانزیت کالا به قفقاز، ترکیه و اروپای شرقی را با دور زدن ایران، از مسیر ۹ هزار کیلومتری آسیای میانه – جمهوری آذربایجان – گرجستان – ترکیه به اروپای شرقی انجام داده بود.

یافتن این مسیرهای جایگزین در حالی رخ داده است که مسئولان حکومت ایران با امضای سند همکاری‌های ۲۵ ساله ایران و چین، توافق با هندی‌ها درباره توسعه بندر چابهار که از تحریم‌ها معاف است و موافقت با گسترش حضور چین در این منطقه، وعده گسترش همکاری‌های راهبردی با این کشورها داده بودند.

علاوه بر این دولت‌های هند و روسیه سال ۹۷ برای تسهیل و تسریع اجرای طرح ایجاد کریدور بین‌المللی شمال به جنوب از طریق ایران تفاهم‌نامه همکاری امضا کردند.

طبق این تفاهم که از سال ۷۹ بین کشورهای ایران، روسیه و هند در حال پیگیری بوده ولی تاکنون به نتیجه نرسیده است، کریدور بین‌المللی حمل و نقل شمال – جنوب‌‌، اقیانوس هند و خلیج ‌فارس را از مسیر ایران به دریای خزر سپس از روسیه به سن‌ پترزبورگ و شمال اروپا پیوند می‌دهد.

در ماه‌های اخیر و پس از تهاجم نظامی روسیه به اوکراین، بحث درباره این مسیر افزایش یافته بود و داود تفتی، مدیرعامل کشتیرانی دریای خزر، ۸ فروردین امسال در گفت‌وگو با خبرگزاری ایلنا گفته بود «با توجه به ناامنی‌ها و مسائلی که در دریای سیاه پیش آمده، در حال حاضر بهترین مسیر برای ترانزیت کالا به روسیه مسیر ایران است».

با این حال او توضیح نداد که بر اساس کدام ظرفیت و زیرساخت‌ها، کشورهای خارجی باید مایل به ترانزیت کالاهایشان به روسیه از طریق ایران باشند.

علاوه بر این آمارهای رسمی گمرک ایران نشان می‌دهد که به دلیل فقدان زیرساخت‌ها در بنادر ایران و روسیه، حتی ۶۰ درصد تجارت ایران و روسیه بجای دریای خزر از طریق جمهوری آذربایجان انجام می‌شود.

هند طی سال‌های گذشته با توسعه بندر چابهار ایران سعی در ترانزیت کالا از طریق خاک ایران به افغانستان، آسیای مرکزی با دور زدن پاکستان، همچنین ترانزیت کالا به روسیه و شرق اروپا داشت.

مسیر ایران یک پنجم فاصله‌ای است که کشتی‌های هندی برای انتقال کالا به دریای سیاه و از آنجا به روسیه و اروپای شرقی طی می‌کنند.

انتظار ترانزیت کالاهای هندی از طریق ایران به روسیه در حالی است که ایران طی دو دهه گذشته علاوه بر عدم تکمیل خطوط آهن سراسری از چابهار به افغانستان و آسیای میانه، حتی خط آهن رشت‌-آستارا را نیز تکمیل نکرده است.

آمارهای گمرک هند نشان می‌دهد که سال گذشته حدود ۳.۳ میلیارد دلار صادرات و ۸.۴ میلیارد دلار واردات از روسیه داشته که به ترتیب ۳۵ درصد و ۴۱ درصد نسبت به سال ۲۰۲۰ افزایش داشته و این کالاهای نفتی و غیرنفتی از طریق مسیرهای دریایی انجام شده است.

رسانه‌های هند هفته گذشته خبر داده بودند که با تسهیل مبادلات مالی از طریق روبل و روپیه، این کشور محموله‌های برنج، میوه، چای، قهوه و مواد غذایی را از طریق گرجستان به روسیه صادر کرده است.

با استفاده از گزارش‌های ایلنا، تایمز هند، گمرک هند، گمرک ایران، رادیو فردا. د.خ

رادیوفرانسه: وزیر امور خارجۀ روسیه خواستار آن شد که واشنگتن ضمانت کتبی بدهد که تحریم های اخیر غرب علیه روسیه تاثیری بر منافع آتی مسکو در ایران نخواهند گذاشت.
وزیر امور خارجۀ روسیه خواستار آن شد که واشنگتن ضمانت کتبی بدهد که تحریم های اخیر غرب علیه روسیه تاثیری بر منافع آتی مسکو در ایران نخواهند گذاشت.

در واکنش به اظهارات وزیر امور خارجۀ روسیه دربارۀ توافق اتمی میان ایران و قدرت‌های جهانی، فرانسه امروز مسکو را به اخاذی متهم کرد و از روسیه خواست که مانع از تلاش‌های جاری در مذاکرات وین برای احیای برجام نشود.

در اظهاراتی مشابه، حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی، گفت که این کشور به هیچیک از طرف های خارجی اجازه نمی دهد که مانع از دستیابی ایران به منافع ملی خود بشود. شنبه گذشته یک مقام ارشد حکومت ایران که نامش را فاش نکرد، اظهارات سرگئی لاوروف را غیرسازنده خواند.

همزمان با خوش بینی‌های روزهای اخیر مبنی بر رسیدن به توافق سریع در مذاکرات وین، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجۀ روسیه، خواستار آن شد که واشنگتن ضمانت کتبی بدهد که تحریم های اخیر غرب علیه روسیه تاثیری بر منافع آتی مسکو در ایران نخواهند گذاشت. یک دیپلمات اروپایی گفته است که مقامات ایران از موضعگیری جدید مسکو در مذاکرات وین غافلگیر شده و از آن خشنود نیستند. آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجۀ آمریکا، مطالبۀ روسیه و اظهارات لاوروف را نامربوط خواند و گفت که تحریم های اعمال شده علیه روسیه در خصوص جنگ در اوکراین هیچ ارتباطی به توافق اتمی با ایران ندارد.

میکائیل اولیانوف، نمایندۀ روسیه در مذاکرات وین، از اظهار نظر در بارۀ موضع جدید روسیه در این مذاکرات خودداری کرد. در تهران، سعید خطیب زاده، سخنگوی وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران، گفت که این کشور از طریق رسانه ها از موضع جدید روسیه مطلع شده و منتظر است که توضیحات خصوصی مسکو را از نزدیک بشنود.

رادیوفردا: در پی انتقاد رئیس انجمن دوستی ایران و چین از «کارشکنی» وزیر راه و شهرسازی دولت حسن روحانی برای تامین «۵۰ میلیارد یورو» فاینانس یک انجمن چینی برای پروژه‌های قطار سریع‌السیر ایران، مشاور وزیر سابق اعلام کرد که نهاد مورد نظر آقای بروجردی «نه پول داشت و نه سابقه و نه مورد تایید دولت چین بود».

علاءالدین بروجردی، رئیس انجمن دوستی ایران و چین، روز سه‌شنبه ۲۸ دی‌ مدعی شده بود عباس آخوندی وزیر سابق راه و شهرسازی «فرصت ۵۰ میلیارد یورویی فاینانس چینی‌ها را برای راه‌اندازی خط راه‌آهن سریع‌السیر را به علت امیدواری به اروپایی‌ها برای حل مشکلات، سوزاند».

در واکنش به این سخنان، اصغر فخریه کاشان مشاور سابق امور بین‌الملل وزارت راه و شهرسازی به خبرگزاری ایلنا گفته است بروجردی افرادی را که از ایران و چین معرفی کرده بود، «دلال» بودند.

او گفت این افراد قصد داشتند اختیاری را بگیرند که از این پس هر قراردادی با چینی‌ها با معرفی این افراد انجام شود و درصدی را هم برای هر قرارداد از چینی‌ها دریافت کنند. «انجمنی که آقای بروجردی به عنوان ارائه کننده فاینانس معرفی کرده بود، انجمنی بدون سرمایه و حضور ۸ الی ۱۰ بازنشسته چینی تاسیس شده بود و این انجمن حتی یک روز هم سابقه کار نداشت و مورد تایید دولت چین هم نبود».

آقای بروجردی مدعی شده بود چینی‌ها در آن زمان حاضر بودند که خط سریع‌السیر راه‌آهن تهران- مشهد و تهران- تبریز و هر پروژه دیگری را به پیشنهاد ما بدون دریافت وجه چهار ساله راه‌اندازی کنند و بعد از اتمام آن یک سال تنفس در نظر می‌گرفتند و برای بازپرداخت آن حاضر به دریافت پول و در صورت نبود پول، حاضر بودند به جای آن نفت بگیرند.

آقای فخریه کاشان گفته است اگر چین قرار بود فاینانس ۵۰ میلیارد یورویی به ایران بدهد، چنین اقدامی را با دلال و واسطه انجام نمی‌داد، بلکه «هزار و یک امتیاز» از ایران می‌گرفت و بعد این فاینانس را در اختیار کشورمان قرار می‌داد: «به فرض محال این ۵۰ میلیارد یورو را انجمن فاینانس چین در اختیار ایران می‌گذاشت، آیا می‌توان بدون در نظر گرفتن بودجه چنین اعتباری در اختیار وزارتخانه و یک پروژه قطار سریع‌السیر قرار بگیرد؟»
با استفاده از گزارش‌های خبرگزاری ایلنا و تسنیم/د.خ/ک.ر