اخبار

همشهری: نامه‌ شورای نگهبان درباره دلایل عدم احراز صلاحیت علی لاریجانی در انتخابات ریاست جمهوری سال جاری در فضای مجازی منتشر شد.
به گزارش همشهری آنلاین به نقل از فارس در این نامه که اصالت آن در پیگیری‌های خبرگزاری فارس تأیید شد، سهیم بودن رئیس سابق مجلس در بخش هایی از نابسامانی و وضع نامطلوب موجود در دولت مستقر (دولت دوازدهم) و عدم رعایت اصل ساده زیستی مسئولان، مورد تاکید امام راحل و مقام معظم رهبری بر اساس ملاحظه فهرستی از اموال غیر منقول مربوط به همسر و فرزندان، اعلام شده از سوی مراجع قانونی کشور، از جمله دلایل رد صلاحیت علی لاریجانی اعلام شده است.

در نامه به دبیر شورای نگهبان، سفرهای متعدد اعضای خانواده علی لاریجانی به خارج از کشور از جمله اروپا و آمریکا و اقامت فرزند دیگرش در آمریکا و اقامت و ادامه تحصیل برخی از منسوبین درجه یک وی در انگلیس بر خلاف مصوبه لازم الاجرای شورای عالی امنیت ملی نیز به عنوان دیگر علل رد صلاحیت رئیس سابق مجلس در انتخابات ریاست جمهوری عنوان شده است.

این نامه همچنین تصریح کرده است که مداخله یکی از فرزندان علی لاریجانی را در قراردادهای خدماتی و ساختمانی مجلس شورای اسلامی در زمان ریاستش بر مجلس یکی از علل رد صلاحیت وی است.

حمایت از افراد ردصلاحیت شده و دفاع از عملکرد آنها و به کارگیری برخی از آنان در مناصب تحت امر خود و مواضع سیاسی و اظهارات در موضوعات و مقاطع مختلف از جمله فتنه سال ۱۳۸۸ نیز از دیگر دلایلی است که در نامه منسوب به آیت‌الله جنتی برای رد صلاحیت علی لاریجانی در انتخابات ریاست جمهوری سال جاری ذکر شده است.

در این نامه منتشر شده در فضای مجازی خطاب به رئیس سابق مجلس آمده است که تصمیم‌گیری درباره احراز صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری مطابق بند ۹ اصل ۱۱۰ و اصل ۱۱۵ قانون اساسی بر مبنای گزارش های رسمی دستگاه های قانونی و شناخت و اطلاعات اعضا از سوابق و ویژگی های داوطلبان، پس از بحث و مذاکره با رأی مخفی صورت می گیرد و مستند رأی اعضای شورای نگهبان ممکن است یکسان نباشد و مانند تصمیم گیری در موارد مشابه در سایر نهادها، هر یک از اعضا به یک یا چند گزارش یا اطلاعات خود توجه کرده باشند.

پس از انتشار نامه دبیر شورای نگهبان به علی لاریجانی، نامه‌ای که از سوی این داوطلب رد صلاحیت شده انتخابات ریاست جمهوری در پاسخ به شورای نگهبان نوشته بود، نیز امروز در فضای مجازی منتشر شد.

متن نامه لاریجانی را اینجا بخوانید.

رادیوفردا: روزنامه آمریکایی وال استریت جورنال روز جمعه خبر داد که شبه‌نظامیان حوثی خواسته‌اند حسن ایرلو، عضو ارشد سپاه پاسداران که به عنوان سفیر ایران به حوثی‌ها معرفی شده، به تهران بازگردد و به مقام‌های عربستان اطمینان داده‌اند که دیپلمات جدیدی را جایگزین آقای ایرلو نمی‌کنند.

به گزارش این روزنامه، مقام‌های گروه حوثی از عربستان سعودی خواسته‌اند که اجازه دهد آقای ایرلو با پرواز مستقیم به تهران بازگردد، ولی مقام‌های سعودی با این درخواست مخالفت کرده‌ و گفته‌اند صدور اجازه خروج پس از آزادی چند اسیر سعودی که در اختیار حوثی‌ها هستند ممکن است و «سفیر ایران» باید از طریق عراق یا عمان به تهران بازگردد.

حسن ایرلو که مهرماه سال ۹۷ «به صورت قاچاقی» به مناطق تحت کنترل حوثی‌ها رفت، از فرماندهان سپاه مرتبط با حزب‌الله لبنان است و حضور و فعالیت او در این کشور بارها مورد اعتراض دولت یمن قرار گرفته است. دولت آمریکا نیز از آذرماه سال ۹۹ آقای ایرلو را در فهرست تحریم‌های خود قرار داده است.

مقام‌های حوثی همچنین به دولت عربستان سعودی گفته‌اند که حسن ایرلو به کرونا مبتلا شده ولی برخی مقام‌های منطقه‌ای به وال استریت جورنال گفته‌اند که سفیر ایران در حال برگزاری جلسات متعدد در یمن است و نشانه‌ای از اینکه به کرونا مبتلا شده‌ باشد وجود ندارد.

یک مقام سعودی به این روزنامه گفت درخواست شبه‌نظامیان حوثی می‌تواند نشانه‌ای از تنش بین این گروه و تهران باشد. یک مقام دیگر فعال در منطقه نیز گفته است آقای ایرلو تبدیل به یک مشکل سیاسی و «مایه فشار و استرس» بر گروه حوثی شده است.

بر اساس این گزارش، حسن ایرلو در برنامه‌ریزی برای عملیات‌های گروه حوثی مشارکت جدی داشته ولی حضور او، در یمن این تصور منفی را تقویت کرده که گروه حوثی از تهران دستور می‌گیرد.

پیش از این، معمر الاریانی، وزیر اطلاع‌رسانی یمن، از آقای ایرلو به عنوان «حاکم» مناطق تحت نفوذ حوثی‌ها نام برده و رهبران این گروه شبه‌نظامی را «دکور» خوانده بود.

جنگ یمن از سال ۲۰۱۴ در پی تصرف مناطق گسترده‌ای از خاک این کشور از جمله صنعا، پایتخت، توسط شورشیان حوثی که تحت حمایت ایران هستند، آغاز شد. ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی از بهار ۲۰۱۵ با هدف مقابله با حوثی‌ها و بازگرداندن قدرت به دولت یمن وارد این جنگ شد.

عربستان و آمریکا با اشاره به پیدا شدن لاشه پهپاد‌ها و موشک‌های ساخت ایران می‌گویند حکومت ایران در جریان این جنگ با ارسال موشک و پهپاد برای حوثی‌ها، تهدید این گروه شبه‌نظامی علیه عربستان را افزایش داده ولی مقام‌های ایرانی می‌گویند گروه حوثی خودشان این تجهیزات نظامی را ساخته‌اند.

جنگ یمن که از آن به عنوان جنگ نیابتی جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی یاد می‌شود، در طول شش سال گذشته به یکی از پیچیده‌ترین بحران‌ها در منطقه و در عرصه بین‌المللی تبدیل شده است.

برنامه توسعه سازمان ملل دوم آذر اعلام کرد که تلفات انسانی مستقیم و غیرمستقیم جنگ هفت ساله یمن تا پایان سال جاری میلادی به ۳۷۷ هزار نفر خواهد رسید.

این نهاد در گزارش خود هشدار داد که اگر جنگ یمن در همین ابعاد ادامه پیدا کند تا سال ۲۰۵۰ رقم قربانیان به ۱.۳ میلیون نفر خواهد رسید.

ایران و عربستان در ماه‌های اخیر گفت‌وگوهای محرمانه‌ای که بر اساس گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای بحران یمن یکی از دستورکارهای آن است،‌ شروع کرده‌اند ولی این گفت‌وگو به نتیجه نرسیده است.

هفته گذشته، عبدالله المعلمی، نماینده عربستان سعودی در سازمان ملل، به یک روزنامه سعودی گفت هیچ نتیجه مهمی در روند مذاکرات بین دو کشور به دست نیامده است و «تا زمانی که ایرانی‌ها با این مذاکرات بازی می‌کنند، راه به جایی نمی‌برند».

مقایسه دستمزد کارگران قبل از انقلاب و بعد از انقلاب

در ادامه این بخش از نم نمک به بررسی حقوق و دستمزد در قبل از انقلاب و مقایسه دستمزد کارگران قبل از انقلاب و بعد از انقلاب و پس از آن به همراه جدول دستمزد از سال 53 را برای شما گرداوری کرده ایم که خواهیم دید.

میزان حقوق و دستمزد سال 1345

دولت روز 17 فروردین سال 1345 با صدور اطلاعیه ای در جراید دستمزد کارگر ساده روزمزد را روزانه 70 ریال (7 تومان) و کارگر نیمه ماهر را 100 ریال اعلام کرد.

در همین حال جراید به اعلام قیمت های برخی کالاها در آن روز پرداختند و نوشتند :

امروز 17 فروردین 1345 هر کیلوگرم گوشت گوسفند 50 ریال و هر کیلوگرم گوشت گوساله 40 ریال است ، در آن روز همچنین اعلام شد هر دلار آمریکا 66 ریال و هر مارک آلمان 17 ریال به پول ایران ارزش دارد و قیمت یک قالی 12 متر مربعی دستباف اراک 22000 ریال است.همچنین هر گرم طلا 18 عیار 75 ریال است.

البته برخی از جراید نیز دستمزد یک تحصیل کرده دیپلمه را در آن زمان 600 تومان ذکر کرده اند و گفته اند که حقوق یک معلم نیز اکنون بین 350 تا 450 تومان است. یک مسئول کشیک شبانه اگر هر شب تا صبح می توانست در یک کارخانه مواظب اوضاع خط تولید در شیفت باشد به غیر از 500 تا 700 تومان حقوق ماهانه مبلغ 75 تومان نیز اضافه کار بگیرد ، با این حال یک لیسانسه به محض استخدام در آن سال می توانست تا 2200 تومان حقوق بگیرد.

جدول درامد و مخارج در سال 1345

مقایسه حقوق قبل و بعد انقلاب بر اساس قیمت دلار

بر اساس جدول بالا حداقل دستمزد روزانه بر اساس قیمت دلار اینگونه محاسبه می شود :

۱.۰۶ = ۶۶ ÷ ۷۰

پس در سال 1345 حداقل دستمزد روزانه حدود 1 دلار بوده است که میتوانید با استفاده از قیمت فعلی دلار ، ارزش حقوق آن زمان را محاسبه و مقایسه کنید.
مقایسه حقوق قبل و بعد انقلاب بر اساس قیمت طلا

بر اساس جدول بالا حداقل دستمزد روزانه بر اساس قیمت طلا اینگونه محاسبه می شود :

۰.۹۳ = ۷۵ ÷ ۷۰

پس در سال 1345 حداقل دستمزد روزانه حدود 1 گرم طلا بوده است که میتوانید با استفاده از قیمت فعلی طلا ، ارزش حقوق آن زمان را محاسبه و مقایسه کنید.
مقایسه حقوق قبل و بعد انقلاب بر اساس قیمت گوشت گوساله

بر اساس جدول بالا حداقل دستمزد روزانه بر اساس قیمت گوشت اینگونه محاسبه می شود :

۱.۷۵ = ۴۰ ÷ ۷۰ ⇒ گوشت گوساله

۱.۴ = ۵۰ ÷ ۷۰ ⇒ گوشت گوسفند

پس در سال 1345 حداقل دستمزد روزانه حدود 2 کیلو گرم گوشت گوساله بوده است که میتوانید با استفاده از قیمت فعلی گوشت ، ارزش حقوق آن زمان را محاسبه و مقایسه کنید.
مقایسه حقوق قبل و بعد انقلاب بر اساس قیمت طلا در سال 57

در سال 1357 قیمت سکه تمام 4200 ریال و قیمت هر دلار آمریکا حدود 100 ریال و حداقل دستمزد ماهیانه 6300 ریال بوده است.

بر اساس نرخ های بالا ، حداقل دستمزد ماهیانه بر اساس قیمت سکه و دلار در سال 1357 اینگونه محاسبه می شود :

۶۳= ۱۰۰ ÷ ۶۳۰۰ ⇒ حداقل حقوق ماهیانه بر اساس دلار

۱.۵= ۴۲۰۰ ÷ ۶۳۰۰ ⇒ حداقل حقوق ماهیانه بر اساس تعداد سکه

پس در سال 1357 حداقل دستمزد ماهیانه حدود 1/5 سکه بوده است که میتوانید با استفاده از قیمت فعلی سکه ، ارزش حقوق آن زمان را محاسبه و مقایسه کنید.

جدول دستمزد از سال 53

جدول دستمزد از سال 53 تا امسال

منبع

بی‌بی‌سی: نه خدمه اوکراینی هواپیما در میان ۱۶۷ قربانی حادثه بودند

کشورهای کانادا، بریتانیا، سوئد و اوکراین برای ایران ضرب‌الاجل تازه‌ای تعیین کرده‌اند تا قصد خود را برای مذاکره جهت تعیین غرامت خانواده قربانیان هواپیمای ساقط شده ۷۵۲ اعلام کند.

این کشورها از ایران دعوت کرده‌اند که هفته سوم ژانویه ۲۰۲۲ برای گفتگو درباره غرامت در پی سقوط هواپیمای ۷۵۲ حاضر شود و اگر تا پنجم ژانویه موافقت خود را برای شرکت در این مذاکرات اعلام نکند این کشورها تلاش بیشتر برای گفتگو با ایران را بی‌ثمر تلقی خواهند کرد و به سراغ گزینه‌های دیگر برای حل این مشکل در قالب قوانین بین‌المللی خواهند رفت.

براساس بیانیه این چهار کشور “به نظر می‌رسد دو سال بعد از ساقط شدن این هواپیما، ایران کماکان برای شرکت در مذاکرات جهت حل این موضوع به شیوه‌ای سازنده تمایلی از خود نشان نمی‌دهد. هیچ علاقه‌ای به ایفای تعهدات بین‌المللی خود ندارد و صبر گروه بین‌المللی هماهنگی و پاسخ‌دهی به قربانیان پرواز PS۷۵۲ رو به اتمام است.

چند تن از شهروندان این چهار کشور از مسافران هواپیمای مسافربری اوکراینی بودند که نزدیک به دو سال پیش با دو موشک سپاه پاسداران سرنگون شد.

در جریان شلیک دو موشک زمین به هوای پدافند سپاه پاسداران به این هواپیمای مسافربری خطوط هوایی اوکراین که از تهران عازم کی‌یف بود همگی ۱۷۶ نفر سرنشین پرواز ۷۵۲ با سقوط این هواپیما جان باختند. بسیاری از آنها شهروندان کانادایی-ایرانی بودند که از طریق کی‌یف عازم کانادا بودند. مقام‌های ایرانی پس از سه روز انکار، مسئولیت این سرنگونی را پذیرفتند.

اعضای خانواده‌های بسیاری از جان‌باختگان سرنگونی این هواپیما از عملکرد ایران به شدت انتقاد دارند.

کانادا و کشورهای دیگر پیشتر هم اعلام کرده‌ بودند که به دنبال جبران خسارت مادی و معنوی برای قربانیان و خانواده‌های آنها، فارغ از ملیتشان هستند و این غرامت باید با تعهدات ایران براساس قوانین بین‌المللی هم‌خوانی داشته باشد.

در اولین سالگرد سقوط هواپیمای اوکراینی هم افغانستان و چهار کشور دیگر از دولت ایران خواهان ارائه گزارش کامل و همه‌جانبه پیرامون این “فاجعه” شده‌اند.

سازمان هواپیمایی کشور ایران در ماه مارچ در آخرین گزارش خود درباره این حادثه، اپراتور پدافند موشکی سپاه را در سرنگونی هواپیمای اوکراین مقصر دانست.

صدای آمریکا: سخنگوی وزارت دفاع آمریکا در واکنش به اخبار حاکی از احتمال یک «پرتاب فضایی» توسط جمهوری اسلامی ایران، توانایی موشکی بالستیک ایران را تهدیدی برای منافع آمریکا و شرکایش دانست.

جان کربی، سخنگوی وزارت دفاع ایالات متحده، در جریان کنفرانس خبری روز دوشنبه ۲۲ آذر در پاسخ به پرسشی در مورد احتمال پرتاب موشک از سوی جمهوری اسلامی ایران گفت که آمریکا از نزدیک آن را رصد می‌کند.

آقای کربی با اشاره به این که گزارش‌ها در این مورد را دیده‌ است، تاکید کرد که در مورد ارزیابی‌های اطلاعاتی چیزی نخواهد گفت.

وی با این حال ضمن تاکید بر پیشرفت برنامه موشکی بالستیک ایران در سال‌های اخیر، آن را «تهدیدی برای منافع ما و منافع امنیتی شرکای‌ ما در منطقه» دانست و گفت که آن را از نزدیک «رصد می‌کنیم.»

سخنگوی پنتاگون گفت:‌ «ما همچنین اطمینان پیدا خواهیم کرد که توانایی‌های لازم برای دفاع از منافع خود در منطقه را در اختیار داریم و کمک خواهیم کرد که متحدان و شرکای ما هم چنین کنند.»

خبرگزاری آسوشیتدپرس پیشتر گزارش داد که بر اساس تصاویر ماهواره‌ای و نظرات کارشناسان، به نظر می رسد که ایران برای پرتاب فضایی آماده می‌شود.

تصاویر ماهواره‌ای شرکت «پلنت لب» که آسوشیتدپرس آنها را بررسی کرده است، فعالیت در این پایگاه فضایی واقع در دشت‌های کویری استان سمنان، در فاصله حدود ۲۴۰ کیلومتری جنوب شرقی تهران، را نشان می‌دهد.

دویچه‌وله: داریوش پیرنیاکان، رئیس و سخنگوی هیات مدیره خانه موسیقی به سخنان سید کاظم موسوی نماینده اردبیل شدیدا اعتراض کرد و گفت ورود سازها به‌خاطر تفنن نیست، موسیقی غذای روح است.

اعتراض‌ها به سخنان سید کاظم موسوی، نماینده اردبیل و سرعین و نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس همچنان ادامه دارد. او در سخنانی جنجال‌برانگیز گفته بود: «آلات موسیقی که جزء کالای اساسی نیست که ما ورودش را الزامی بدانیم. عینک آفتابی و یا آلات موسیقی باشد یا نباشد هیچ تفاوتی در زندگی مردم ایجاد نمی‌کند.»

این نماینده مجلس همچنین در سخنانش گفته است: «اگر افرادی به دنبال آلات موسیقی یا امیال شخصی‌خودشان هستند، کشورهای دیگر هستند، می‌توانند از ایران بروند.»

سایت خانه موسیقی به نقل از داریوش پیرنیاکان در جواب این سخنان نوشته است:«ورود سازها به‌خاطر تفنن نیست، موسیقی غذای روح است و باید مردم آن را داشته باشند و تصمیم‌گیرنده آن شما نیستید.»

رئیس و سخنگوی هیات مدیره خانه موسیقی افزود: «در هلند در سوله‌هایی برای گاوها موسیقی پخش می‌کنند تا شیر آنها دو برابر شود. یاد شعر سعدی بزرگوار افتادم که می‌گوید: اشتر به شعر عرب در حالت است و طرب/ کژ طبع جانوری کزعشق بی خبری. هر کسی از راه برسد نمی‌تواند به این مردم بگوید از کشور بروید. مثل آن مجری که در تلویزیون گفته بود اگر کسی نمی‌خواهد از مملکت برود. »

پیر نیاکان در پایان سخنان‌اش خطاب به این نماینده مجلس گفته است:« باید به این آقای نماینده بگویم که سیاستمداران در هر جایگاهی که باشند مهمانان تاریخ‌اند و ما هنرمندان میزبانان تاریخیم. آنهایی که رفتنی هستند آقای نماینده شما هستید نه ما.»

سید کاظم موسوی در عکس‌العمل به اعتراضات مدعی شد که مصاحبه‌اش “تحریف” شده و “مظلوم” واقع شده است. متعاقب این سخنان او در جلسه علنی مجلس، فایل صوتی سخنان موسوی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که نشان می‌دهد این ادعای او دروغ است.

همزمان سایت عصر ا یران به پایگاه رأی موسوی پرداخته و این سوال را مطرح کرده که او با این رأی اندکی که به پشتوانه آن وارد مجلس شده چگونه به خود اجازه می‌دهد که برای ۸۵ میلیون نفر جمعیت ایران تعیین تکلیف کند. به نوشته این سایت “مجموع آرای سید کاظم موسوی از اردبیلِ مرکز استان به اضافۀ نمین، نیر و سرعینِ زیبا و توریستی به ۶۰ هزار هم نمی‌رسد و دقیقاً ۵۹ هزار و ۵۱۶ رأی است. آن هم در انتخاباتی که به لطف نظارت شورای نگهبان رقبای اصلی پیشاپیش حذف و از گردونه خارج شده بودند. همین!”

رادیوفردا: ۷۵ سال پیش، قوای نیروی زمینی ارتش شاهنشاهی با حمایت نیروی هوایی و همچنین با پشتیبانی طیف گسترده‌ای از عشایر و مردم شهرهایی چون تبریز موفق به سرنگونی دولت خودمختار فرقه دموکرات آذربایجان شدند.

البته در آن زمان، فشارهای سیاسی وارد شده به دولت اتحاد جماهیر شوروی توسط حکومت پهلوی از طریق سازمان ملل و همچنین اولتیماتوم رئیس‌جمهور ایالات متحده به رهبران شوروی جهت خروج سریع نیروهای ارتش سرخ از شمال غرب ایران نیز در موفقیت ارتش شاهنشاهی در عملیات‌های نظامی خود بر علیه عوامل مسلح بومی و غیربومی فرقه دموکرات در شمال غرب ایران نقش مهمی ایفا کرد.

سپیده‌دم روز سوم شهریور ۱۳۲۰، نیروهای ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی به مرزهای شمالی ایران هجوم آورده و همزمان با حمله نیروهای نظامی بریتانیا به سرزمین ایران از جنوب دست به اشغال ایران زدند.

مدتی بعد نیز در آذر ۱۳۲۱، نیروهای آمریکایی نیز ایران را اشغال کرده و دست به ایجاد دالانی از جنوب به شمال ایران زدند تا مهمات و دیگر ابزار جنگی چون هواپیماهای جنگنده و بمب‌افکن را جهت استفاده ارتش سرخ بر علیه نیروهای مسلح آلمان نازی در جریان جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار دهند.

با پایان جنگ، نیروهای نظامی کشورهای اشغالگر روند خروج نیروهایشان را از ایران را بر اساس قراردادی امضا شده در جریان کنفرانس تهران (نهم آذر۱۳۲۲) در سال ۱۳۲۴ آغاز کردند.

اتحاد جماهیر شوروی که با پایان جنگ به دنبال کسب امتیاز استخراج نفت شمال و دسترسی به منابع طبیعی ایران در دریای خزر بود، تصمیم به ایجاد دو حکومت کمونیستی در شمال غرب ایران گرفت؛ حکومت‌هایی که بتوانند حضور سیاسی و نظامی این کشور را در شمال غرب ایران تضمین کرده و امکان بهره‌برداری این کشور از منابع نفتی ایران را فراهم کنند.

حکومت نخست به نام فرقه دموکرات آذربایجان به مرکزیت تبریز به تاریخ ۲۱ آذر ۱۳۲۴ اعلام موجودیت کرد و پس از آن «جمهوری مهاباد» به مرکزیت این شهر در تاریخ دوم بهمن ۱۳۲۴ تشکیل شد.

روند اشغال شهرها و مناطق شمال غرب ایران توسط فرقه دموکرات آذربایجان و حزب دموکرات کردستان با دخالت مستقیم نظامی ارتش سرخ ممکن شد. وقایعی از جمله تجهیز و تسلیح شبه‌نظامیان مسلح آنها تا کمک به اشغال پادگان‌های ارتش و ممانعت از اعزام نیروهای تقویتی ارتش شاهنشاهی از تهران به تبریز در ۲۸ آبان ۱۳۲۵ را می‌توان از عوامل مؤثر در به قدرت رسیدن فرقه دموکرات آذربایجان و حزب دموکرات کردستان به شمار آورد که در این گزارش تاریخی به بررسی آنها می‌پردازیم.

تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان در مهر ۱۳۲۴

همه چیز از اوایل مهر ۱۳۲۴ آغاز شد؛ اتحاد جماهیر شوروی که برخلاف پیمان منعقد شده بین متفقین در جریان کنفرانس تهران در نهم آذر ۱۳۲۲، به دنبال خروج نیروهای نظامی‌اش از ایران نبود، فرقه‌هایی را در شهرهای آذری و کرد زبان ایران تشکیل داد تا با استفاده از آنها دست به تجزیه این مناطق زده و حکومت‌هایی دست نشانده را در شمال غرب ایران به قدرت برساند.

فرقه دموکرات آذربایجان به رهبری جعفر پیشه‌وری در اوایل مهر ۱۳۲۴ تشکیل شد و پس از مجهز شدن به تسلیحات سبک، با حمایت حزب توده، دست به فعالیت نظامی و سیاسی در شمال غرب ایران زد.

اعضای مسلح این فرقه با حمله به پاسگاه‌های ژاندارمری و پادگان‌های ارتش، و با حمایت ارتش سرخ موفق به تسلط نظامی بر شهرهای آذربایجان ایران شدند.

آنها همچنین با دستگیری، زندانی کردن و اعدام شخصیت‌های سیاسی، نظامی و فرهنگی سرشناس و وفادار به حکومت مرکزی ایران، موفق شدند قدرت سیاسی خود را در منطقه تحت اشغال ارتش سرخ شوروی تثبیت کنند.

اشغال میانه جهت قطع ارتباط آذربایجان با مرکز ایران

در ۲۳ آبان ۱۳۲۴، در روستای اونیک در ۱۲ کیلومتری شهر میانه، عده‌ای به نام «دموکرات» جمع شده و هنگام غروب آفتاب با انتشار یک آگهی نشستی سیاسی تشکیل دادند.

به طور همزمان، گروهی بالغ بر ۵۰ نفر از اعضای آن مسلح به سلاح سبک، جلوی کامیون‌های در حال تردد در مسیر تبریز و تهران را گرفتند و وجوهی را از مسافران دریافت کردند. این گروه در صورت مشاهده نیروهای نظامی، آنها را مورد ضرب و شتم قرار داده و خلع سلاح می‌کردند.

بر اساس یک تلگراف ارسالی به ستاد فرماندهی ارتش شاهنشاهی از شهر میانه در روز ۲۴ آبان ۱۳۲۴، افراد مسلح منتسب به فرقه دموکرات مأموران دولتی را در روستاهای ترگو و ترکمن خلع سلاح کرده و ادارات دولتی را تصرف کردند.

این افراد در تاریخ ۲۶ آبان به شهر میانه حمله کرده، تمامی مأموران دولتی را خلع سلاح کرده و شماری از اهالی شهر که مناسبی دولتی داشتند، جهت ایجاد رعب و وحشت تیرباران کردند. حمله به پاسگاه راه آهن میانه در نیمه شب ۲۵ آبان با استفاده از یک کامیون و یک جیپ متعلق به ایران سوترانس صورت گرفت و اعضای مسلح فرقه رئیس پاسگاه راه‌آهن و رسدبان سوم انصاری و شماری از ژاندارم‌ها را به قتل رساندند.

میانه در مسیر زنجان به تبریز قرار داشت و خط آهن زنجان-تبریز، پیش از آغاز جنگ جهانی دوم تا این شهر کشیده شده بود. همچنین راه شوسه تهران-تبریز نیز از این شهر عبور می‌کرد. بنابراین با تصرف میانه، فرقه دموکرات رابطه مرکز با آذربایجان را قطع کردند.

در این راستا علاوه بر تصرف ایستگاه راه‌آهن، سیم‌های تلگراف و تلفن را نیز قطع کردند تا ارتباط بین تهران و تبریز و متعاقباً سایر شهرهای دیگر آذربایجان با مرکز ایران قطع شود.

اشغال پادگان لشکر سوم نیروی زمینی در تبریز

در مشکین‌شهر، نیروهای مسلح فرقه دموکرات موسوم به فداییان به رهبری محمدی‌وند و ادیب امینی دست به کشتار شماری از نیروهای ژاندارمری و ارتش زدند. این کار در سایر شهرها نیز تکرار شد. ریاست این افراد مسلح را غلام یحیی، رئیس سابق حزب توده در شهر میانه بر عهده داشت.

بر اساس اسناد تاریخی ارتش شاهنشاهی ایران، غلام یحیی از کودکی به همراه پدرش در روسیه بود و در باکو به عضویت حزب جوانان کمونیست در آمد. او که به دنبال اخراج ایرانیان از روسیه در سال ۱۳۱۶ به ایران فرستاده شد، یکی از سازمان‌دهندگان فداییان فرقه دموکرات بود.

این روند در شهرهای دیگر آذربایجان چون زنجان، مراغه و اردبیل با شدت بیشتری تکرار شد، اما شرایط در شهر تبریز متفاوت بود؛ اعضای مسلح فرقه پس از چند روز درگیری موفق به اشغال پادگان لشکر سوم آذربایجان در این شهر نشدند و در نهایت ارتش سرخ به یاری آنها رسیده و با محاصره چند روزه پادگان موفق شد فرمانده لشکر سوم سرتیپ علی‌اکبر درخشانی را مجبور به تسلیم نیروهایش و تحویل پادگان به فرقه دموکرات کند.

در ۱۹ آذر ۱۳۲۴، ستاد ارتش به ریاست سرلشکر ارفع به فرمانده لشکر تبریز دستور دادند: «بایستی کاملاً مراقبت شود بهانه به دست اشخاص داده نشود که باعث تعرض به ارتش و خون‌ریزی گردد، زیرا در این موقع مصلحت نیست».

چند روز بعد در حالی که ارتش در تلاش بود با اعزام نیروهای تقویتی از تهران مانع از سقوط پادگان لشکر سوم شود، فرمانده لشکر به دنبال یک مصالحه با ارتش سرخ افسران و سربازان را مرخص و پادگان را بدون هرگونه مقاومت به ارتش سرخ واگذار کرد.

آخرین فرمان سرلشکر ارفع به فرمانده لشکر تبریز، پیش از تسلیم لشکر در تاریخ ۲۲ آذر ۱۳۲۴ ارسال شد:

«تلگراف کشف به وسیله بی‌سیم – تبریز فرمانده لشکر – مطابق اعلام نخست‌وزیر در جلسه چهارشنبه ۲۱-۹-۲۴ مجلس شورای ملی، دولت این قیام مسلحانه را که برخلاف قانون اساسی و علیه ملت ایران است به رسمیت نمی‌شناسد؛ بنابراین باید اصولاً مقاومت شود. شورایی از افسران خودتان تشکیل بدهید و متن بیانات آقای نخست‌وزیر را اظهار کنید. اگر مطابق تشخیص شورا مقاومت غیر مقدور است، خود شما و افسران به تهران حرکت نمایید. ۸.۵ عصر ۲۲-۹-۲۴ – سرلشکر ارفع»

پس از این واقعه سرلشکر ارفع و سرتیپ درخشانی از کار برکنار شده و بازداشت و روانه زندان شدند. سرتیپ درخشانی به علت مصالحه و تسلیم پادگان در دادگاه نظامی با یک درجه تخفیف به حبس ابد محکوم و پس از دو سال و ۱۰ ماه از زندان آزاد شد.

ممانعت ارتش سرخ از رسیدن نیروهای تقویتی اعزامی ارتش به تبریز

در سال ۱۳۲۴ و پیش از به قدرت رسیدن فرقه دموکرات آذربایجان و حزب دموکرات کردستان، ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی آذربایجان را با استفاده از ۳۰ هزار سرباز اشغال کرده بود.

این در حالی بود که نفرات ارتش شاهنشاهی ایران در خدمت لشکر سوم آذربایجان تنها شش هزار و ۵۷۱ نفر بودند که از این میان دو هزار و ۸۹۰ نفر در پادگان تبریز و سایرین در سه پادگان دیگر لشکر شامل پادگان تیپ رضاییه مستقر بودند.

تیپ‌های پیاده عملاً فاقد کامیون و جیپ کافی بوده و در مجموع تنها ۲۷ دستگاه خودرو در میان چهار پادگان لشکر تقسیم شده بود. این در حالی بود که نیروهای ارتش سرخ صدها تانک و نفربر زرهی داشتند.

هم از لحاظ تعداد نفرات و هم از لحاظ تجهیزات و تسلیحات، نیروهای نظامی ایران در آذربایجان فاقد برتری نظامی بر نیروهای ارتش سرخ بودند و عملاً ارتش سرخ از خروج نیروهای لشکر سوم از پادگان‌ها جهت مقابله با عوامل مسلح فرقه دموکرات در شهرهای میانه و مشکین‌شهر ممانعت می‌کرد.

به همین دلیل نیروی زمینی ارتش به دستور دولت به اعزام نیروهای کمکی از تهران به آذربایجان دست زد. این نیروها متشکل از دو گردان پیاده و یک گروهان ژاندارم بودند که قرار بود در اختیار لشکر تبریز قرار گیرند. تنها دو روز پس از آغاز اعزام نیروها، ارتش سرخ مانع از حرکت آنها به سمت تبریز شد.

وزیر جنگ وقت، سرلشکر ریاضی، قبلاً به سرهنگ رازین وابسته نظامی سفارت شوروی از قصد دولت شاهنشاهی ایران جهت اعزام نیروهای تقویتی خبر داد.

این نیروها در ساعت ۹ عصر دوشنبه ۲۸ آبان ۱۳۲۴ به شریف‌آباد واقع در ۱۲ کیلومتری قزوین می‌رسند. گروهان جلودار، همان موقع به حرکت خود ادامه داده و به باغات شهر قزوین وارد می‌شود که ناگهان عده‌ای از نظامیان شوروی با چند زره‌پوش و چند تانک جلو عده اعزامی رسیده و با تحکم فوق‌العاده دستور توقف و مراجعت به تهران را می‌دهند.

دولت ایران مجدداً با وابسته نظامی و کاردار سفارت شوروی وارد مذاکره شده و از آنها می‌خواهد تا به فرمانده نیروهای ارتش سرخ در قزوین دستور دهند مانع از اعزام نیروهای ایرانی متوقف شده در شریف‌آباد نشود.

کاردار روسیه در پاسخ می‌گوید که باید از مسکو دستور برسد. دولت ایران علاوه بر یادداشت‌های ۲۶ و ۲۹ آبان و اول آذر، شفاهاً نیز به کاردار سفارت تذکر می‌دهد که بیم آن می‌رود آشوب تمام نقاط آذربایجان را فرا گیرد.

سرانجام در روز پنجم آذر ۱۳۲۴، اتحاد شوروی با رد درخواست دولت ایران، هشدار می‌دهد که اعزام نیروهای ایرانی به آذربایجان به خونریزی منجر می‌شود و در این صورت دولت شوروی هم نیروی تکمیلی خود را به ایران وارد خواهد کرد.

چند روز پس از آن شهر تبریز از هر سو توسط نیروهای مسلح فرقه دموکرات شامل مهاجرین قفقازی و همچنین ارتش سرخ اعزامی از شهرهای مراغه، سراب و میانه و نقاط اطراف محاصره، و ساعت سه بعد از ظهر مجلسی جعلی به نام مجلس ملی آذربایجان از طرف فرقه دموکرات افتتاح می‌شود که قریب به ۸۰ نفر با تصویب نوعی نظامنامه داخلی، فردی به نام شبستری را به ریاست جلسه انتخاب می‌کنند و جعفر پیشه‌وری را به نخست‌وزیری می‌رسانند.

مقاومت تیپ پیاده رضاییه

تیپ پیاده رضاییه از نیروهای تحت فرمان لشکر سوم نیروی زمینی ارتش بود. با سقوط لشکر سوم، تیپ رضاییه دستور دریافت می‌کند تا به مقاومت ادامه داده و تابع لشکر سوم نباشد. بنابراین برخلاف پادگان تبریز، پادگان رضاییه (ارومیه کنونی) در برابر افراد مسلح فرقه دموکرات و ارتش سرخ چندین روز مقاومت کرد.

اساساً توزیع اسلحه بین اعضای مسلح فرقه دموکرات آذربایجان و همچنین حزب دموکرات کردستان توسط ارتش سرخ، چند روز دیرتر از تبریز و اردبیل در روز ۲۱ آذر آغاز شد. در عصر آن روز سرهنگ احمد زنگنه فرمانده تیپ رضاییه به دیدار کنسول شوروی در این شهر رفت و به او گوشزد کرد که اقدامات‌شان شهر را آشفته کرده است.

در پاسخ، کنسول شوروی به سرهنگ زنگنه پیشنهاد داد تسلیم شده و تسلیحاتش را به تبعیت از لشکر سوم تبریز تحویل دهد. اما بر خلاف آن، تیپ رضاییه چندین روز به مقاومت ادامه داد.

در بامداد ۲۵ آذر ۱۳۲۴، فرمانده تیپ و سرهنگ نوربخش فرمانده ژاندارمری رضاییه، بار دیگر با درخواست ژنرال اسلانوف فرمانده ارتش سرخ در رضائیه با او در محل اقامتش ملاقات کردند، و او به آنها دستور ترک مخاصمه داد که مورد پذیرش آنها واقع نشد.

مقاومت تیپ رضاییه تا بامداد ۲۸ آذر ادامه پیدا کرد تا سرانجام پاسگاه‌های ژاندارمری اطراف شهر، مورد حمله سواره‌نظام شوروی قرار گرفت. پس از آن به دنبال اتمام مهمات و ذخیره ارتش و ژاندارمری در این شهر و قطع ارتباط آنها با تهران به دلیل تخریب بی‌سیم، آنها به نیروهای ارتش اشغالگر شوروی اعلام صلح کردند.

اما با این وجود سرهنگ زنگنه و سرهنگ نوربخش به همراه سرگرد بهاروند (رئیس ستاد تیپ رضاییه) توسط نیروهای نظامی ارتش سرخ بازداشت و زندانی شدند. آنها سپس با انتقال به تبریز، تحویل فرقه دموکرات شدند، و پس از شش ماه زندان در یک دادگاه صحرایی به اعدام محکوم شدند. گرچه با مداخله ارتش سرخ، این حکم به حبس ابد تقلیل پیدا کرد.

البته پس از مدتی دولت شاهنشاهی ایران، ارتش سرخ را مجبور به آزاد کردن سرهنگ زنگنه کرد و پس از آزادی او تبدیل به مهم‌ترین شاهد دخالت ارتش سرخ در به قدرت رسیدن فرقه دموکرات شد و به دولت شاهنشاهی ایران کمک کرد تا ضمن شکایت به سازمان ملل، دولت آمریکا را با ایران در این مخاصمه با اتحاد جماهیر شوروی همراه کند.

امری که در نهایت سبب خروج نیروهای ارتش سرخ از شمال غرب ایران در سال ۱۳۲۵ شد و شرایط را برای اجرای یک عملیات نظامی ارتش شاهنشاهی جهت رهایی آذربایجان و انهدام فرقه دموکرات فراهم کرد.

در قسمت بعدی این گزارش بیشتر در این باره بخوانید.

منابع:

_{– تاریخ ۲۵ ساله ارتش شاهنشاهی ایران، چاپ یکم، ذبیح الله قدیمی، ۴ آبان ۱۳۲۶}

_{– James F. Byrnes, Speaking Frankly, New York: Harper & Brothers, 1947}

_{– ۲۱ آذر ۱۳۲۴ تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان و نقش سید جعفر پیشه‌وری در آن، خاطرات سرتیپ علی اکبر درخشانی به انضمام متن کامل محاکمات و اسناد، تصحیح و ویراسته شاهرخ فرزاد، تهران، شیرین، ۱۳۸۴}

_{– ماهنامه نیروی هوایی شاهنشاهی}

_{– خاطرات رحمت‌الله مقدم مراغه‌ای، نماینده مجلس شورای ملی، پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد}

_{– خاطرات سرتیپ حسین آزموده دادستان نظامی تهران در دوران کابینه سپهبد فضل‌الله زاهدی، پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد}