May 05 2023
افشاگری بیبیسی: اسناد محرمانه «کمیته چهرههای خاص» برای مهار سلبریتیهای معترض در ایران
بیبیسی: علی دایی، کتایون ریاحی، ترانه علیدوستی، فاطمه معتمدآریا و اصغر فرهادی از شاخصترین چهرههایی هستند که حکومت به همراهی آنها با اعتراضات حساس شده
بیبیسی فارسی به اسنادی دست یافته است که حاکی از تشکیل یک «کمیته چهرههای خاص» برای مهار و تنبیه ورزشکاران و هنرمندان همراه با اعتراضات در ایران است. علی دایی، ترانه علیدوستی، اصغر فرهادی و فاطمه معتمدآریا جزو دهها چهره مشهوری هستند که برای تنبیه اقتصادی، ممنوع الخروجی یا زندان آنها تصمیم گرفته شده است. اقدام هماهنگ برای محدودیت چهرههای مشهور کمتر از یک هفته پس از کشته شدن مهسا (ژینا) امینی در بازداشت گشت ارشاد آغاز شده است.
سه سند درباره اقدامات و مصوبات مربوط به «کارگروه چهرهها» و «کمیته چهرههای خاص» به دست بیبیسی فارسی رسیده است.
بر مبنای اولین سند، در ۳۱ شهریور، یعنی تنها شش روز پس از کشته شدن مهسا امینی و پنج روز پس از اعتراضات در سقز، فهرستی ۱۴۱ نفره از چهرههای مشهور همراه با اعتراضات تهیه شده است.
در نامهای که به امضای محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، رسیده است، از وزارت اقتصاد و دارایی خواسته شده تا جزئیات شرایط اقتصادی این هنرمندان و ورزشکاران را تحویل دهد.
اما بلافاصله سطح هماهنگی برای برخورد با هنرمندان و ورزشکاران از «کارگروه مشترک چهرهها» در وزارت ارشاد بالاتر میرود و «کمیته چهرههای خاص» در شورای امنیت کشور تشکیل میشود.
سابقه تلاش بری مهار سلبریتیها در وزارت ارشاد و «کارگروه چهرهها» به دوران ریاست جمهوری حسن روحانی برمیگردد.
در جریان اعتراضات اخیر ایران بسیاری از ستارگان سینما و قهرمانان ورزشی به زندان افتادند یا با محدودیتهایی مواجه شدهاند و این اسناد گویای ابعاد برنامهریزی حکومت برای برخورد با آنها است.
این اسناد حاکی از رصد روزانه فعالیتهای سلبریتیها و برگزاری طور متوسط دو جلسه در هفته برای تصمیمگیری درباره آنها است.
بیبیسی فارسی پیشتر سندی از فهرست ۵۳ نفره هنرمندان و چهرههای ممنوع المعامله را فاش کرده بود.
اسناد فاششده چه میگویند؟
اسناد محرمانهای به دست بیبیسی فارسی رسیده که نشان می دهد بلافاصله بعد از شروع اعتراضات در ایران، حکومت برای جلوگیری از حمایت سلبریتیها از جنبش اعتراضی، کمیتهای مخفی برای برخورد با آنها تشکیل داد.
اولین سند مربوط به سی و یکم شهریور است که تصمیمات جلسه کارگروهی به نام «کارگروه چهره ها» را ابلاغ میکند. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در صورتجلسه «سری» این جلسه نام ۱۴۱ نفر از شخصیتهای سرشناش هنری و ورزشی را به وزارت اقتصاد میدهد تا وضعیت مالیاتی آنها ارائه و برای آنچه اعمال «محدودیتهای پیشبینی شده برابر قانون» خوانده، اقدام شود. در این سند گفته شده این چهرههای سرشناس نقش مهمی در دامن زدن به اعتراضات داشتهاند.
نام بسیاری از بازیگران، خوانندگان، ورزشکاران و چهرههای رسانهای معروف ایران در این فهرست دیده میشود؛ از جمله اصغر فرهادی، علی دایی، ترانه علیدوستی، اشکان خطیبی، دنیا مدنی، پگاه آهنگرانی، منیژه حکمت، مهدی یراحی، احسان کرمی، برزو ارجمند و شاهین صمدپور.
یکی از چهرههایی که نامش در این فهرست آمده به بیبیسی فارسی گفت ماموران «اینفلوئنسرهای اینستاگرامی را تهدید میکردند که اگر به حمایت از اعتراضات ادامه دهند بابت همه درآمد حاصل از فعالیتهای مجازیشان باید مالیات بپردازند، که رقم هنگفتی میشود.»
دو نفر از دیگر از کسانی که نامشان در فهرست آمده هم تایید کردند که حساب بانکی عدهای از چهرههای سرشناس بعد از حمایت از اعتراضات مسدود شد.
بر اساس این سند، که یکی از نهادهای امنیتی منطقه در اختیار بیبیسی گذاشته، محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، که نامه را امضا کرده «رئیس کارگروه چهرهها» ذکر شده است. اتحادیه اروپا آقای اسماعیلی را اسفند پارسال به اتهام «ارتباط با سرکوب امنیتی معترضان» تحریم کرد.
سند دوم با مهر «خیلی محرمانه»، به تاریخ چهارم مهر، نشان میدهد این «کارگروه» به «کمیته چهرههای خاص» تغییر پیدا کرده است و دائمی شده است. در این جلسه، بین نهادهای حکومتی برای برخورد با شخصیت های سرشناس تقسیم وظایف شده است.
کمیته در این جلسه تصمیم گرفته که وزارت ورزش با همکاری سازمان اطلاعات سپاه با چهرههای ورزشی برخورد کنند. «چهرههای هنری، سینمایی و اصحاب رسانه» هم به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت اطلاعات سپرده شدهاند.
ابتدای این سند آمده که اعضا به اتفاق اعلام کردهاند که «هر تصمیمی در خصوص چهرههای خاص و سرشناس اعم از ورزشی، هنری و سینمایی باید به گونهای باشد که کمترین هزینه و بیشترین بهره مندی برای مهار اغتشاشات و همراهی با اصل نظام داشته باشد.»
در قسمتهای مختلف این سند مشخص است که حکومت ایران واهمه دارد که برخورد شدید با چهرههای سرشناس به ضررش تمام شود.
در یکی از بندها آمده که «هرگونه محدودیت یا سطح برخورد با چهره های خاص و شاخص که می تواند موجب التهاب و تنش در جامعه و یا بهرهبرداری معاندین و شبکه های ماهوارهای شود» باید به تایید وزیر کشور برسد.
در این سند از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت ورزش خواسته شده تا هر روز فهرست نامهای چهرهها را بروزرسانی کنند.
سند سوم تصمیمهای «نهمین جلسه کمیته چهرههای خاص» در تاریخ یکم آبان را ابلاغ میکند که در آن نگرانی از چهرههای فوتبالی در آستانه جام جهانی قطر مشخص است.
بر سر اساس این نامه «سیاست اصلی برخورد دستگاههای امنیتی و اطلاعاتی با چهرههای ورزشی، برخورد مرحله به مرحله و چناچنه هر یک از مهره های مذکور با اقدام یک محدودیت متنبه نشد، مرحله بعدی اعمال گردد.»
در این سند نام یک بازیکن و مربی سرشناس فوتبال آمده که «ممنوع المعامله» شده اند. همچنین به دادستانی کل ایران ابلاغ شده که مربی مذکور را احضار و تفهیم اتهام کند.
در یک بند دیگر آمده که دنیا مدنی، بازیگر ایرانی، ممنوع الخروج شده و «از سوی وزارت اطلاعات دعوت و تذکرات لازم به نامبرده داده شده.» خانم مدنی مدتی بعد توانست گذرنامه اش را پس بگیرد و از کشور خارج شود.
این تشکیلات امنیتی حکومت ایران از آنچه «جسارتهای مستمر» فاطمه معتمدآریا، هنرپیشه سرشناس سینما، خوانده ظاهرا خشمگین است و از دادستانی تهران خواسته تا «نامبرده را سریعا تفهیم اتهام کند و پروندهاش به قید فوریت در دستور کار قرار گیرد.»
با وجود اینکه قرار بوده اطلاعات سپاه فقط به چهرههای ورزشی بپردازد، بر اساس این سند اجازه بازداشت کتایون ریاحی به این نهاد داده میشود. خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران ۲۹ آبان خبر داد خانم ریاحی اطراف قزوین دستگیر شده است.
این اولین باری است که درز اطلاعاتی اسناد محرمانه ابعاد تلاش همهجانبه حکومت برای ممانعت از همراهی چهرههای سرشناس با جنبش اعتراضی در ایران را فاش میکند، تلاشهایی که از تهدید به محاکمه، تنبیه مالی، زندان و حتی تطمیع را در بر میگیرد.
حساسیت بالا بر «فضای کاملا ورزشی» جام جهانی قطر
چهرههای فوتبالی یکی از اهداف برخورد امنیتی و قضایی بودهاند، که ممنوع الخروجی علی دایی و بازداشت وریا غفوری، حسین ماهینی و پرویز برومند شاخصترین موارد آن بوده است.
سند اول آبان ماه کمیته چهرههای خاص گویای حساسیت بالای حکومت بر جام جهانی قطر و ممانعت از تبدیل آن به موقعیتی برای بیان اعتراضات است.
بر این مبنا، «ایجاد فضایی کاملا ورزشی و به دور از التهابات» در دستور کار قرار گرفته و ابزارهای مختلف برای همراه کردن چهرههای ورزشی به کار گرفته میشود.
این سند تاکید دارد که «برخورد دستگاههای اطلاعاتی و امنیتی با چهرههای ورزشی برخورد مرحله به مرحله بوده و چنانچه هر یک از مهرههای مذکور با اقدام یک محدودیت متنبه نشد، مرحله بعدی اعمال گردد.»
تایید امنیتی فهرست خبرنگاران حاضر در جام جهانی نیز از دیگر مسائلی است که در این سند آمده است. وزارت اطلاعات، سازمان اطلاعات سپاه و سازمان اطلاعات فراجا (نیروی انتظامی) نهادهایی هستند که نظرشان در تایید فهرست خبرنگاران لحاظ شده است.
البته با وجود این تدابیر، همچنان در حاشیه جام جهانی فوتبال در قطر اعتراضاتی رخ داد و از جمله پس از باخت ایران به آمریکا جمعیت بزرگی در شهرهای مختلف ایران این باخت را جشن گرفتند و شعارهای اعتراضی دادند.
