اخبار

یاشار سلطانی: روزانه ۶.۵ میلیون لیتر گازوئیل قاچاق می‌شود در حالی که نیروگاه‌ها سوخت ندارند. در این گزارش از مسیر‌های قاچاق سوخت در جنوب ایران می‌نویسم و به این پرسش پایخ می‌دهم که مبارزه با قاچاق سوخت در ایران نشدنی است یا نخواستنی؟!

در روزهایی که نیروگاه‌های برق ایران با بهانه‌ نداشتن سوخت کافی و برای جلوگیری از سوزاندن مازوت خاموش می‌شوند تا مثل سال‌های جنگ خاموشی‌های گسترده نصیب مردم ایران شود به گفته مقام‌های مسئول در ایران روزانه ۲۰ میلیون لیتر سوخت از کشور قاچاق و به کشورهای همسایه می‌رود. این قاچاق‌ها از سه استان بوشهر با کمترین سهم و هرمزگان و سیستان و بلوچستان با بیشترین سهم صورت می‌گیرد. بزرگی عدد قاچاق روزانه و قاچاق ماهانه و محدود بودن آن به چند استان و شهر مشخص این سوال را پدید می‌آورد که چرا نمی‌توان با قاچاق سوخت مبارزه کرد؟ آیا نشدنی است یا نخواستنی؟

در این گزارش بر اساس اطلاعاتی که از یک پرونده قاچاق سوخت در شهرستان بندرعباس و میناب به دست ما رسیده، نشان می‌دهیم که ماجرای مبارزه با قاچاق سوخت بیشتر نخواستنی است. چرا که تنها در این پرونده، سرکرده یک باند قاچاق به قاچاق ۴۳۲ میلیون لیتر گازوئیل محکوم شده و بر اساس اعتراف همدستانش نه تنها یک جاده اختصاصی برای قاچاق سوخت ساخته و از آن استفاده می‌کرد که با ماموران نیروی انتظامی هم ارتباط‌های گسترده‌ای داشته که موجب رشد و گسترش کسب و کار غیرقانونی‌اش شده است. فردی که در میناب به «ملا» معروف است. «عبدالمجید مریدی» یا ملا که صاحب «جاده‌ی ملا» و که بخش زیادی از نفتکش‌ها و لنج‌های منطقه برای او کارتلش فعالیت می‌کنند.

قاچاق سوخت در ایران چگونه انجام می‌شود؟

وقتی صحبت از قاچاق روزانه 20 میلیون لیتر سوخت در کشور می‌شود این سوال پیش می‌آید که چنین حجمی از سوخت چگونه تامین و جابجا و نهایتا خارج می‌شود. بنا به تحقیقات صورت گرفته می‌توان گفت که تانکرهای قاچاق در ایران با سه شیوه خاص در حال جابجایی سوخت قاچاق هستند.

مسیر اول استفاده از حواله‌های جعلی است.  بسیاری از تانکرها حواله جعلی دارند که چنین حواله‌ای را با هماهنگی پتروشیمی‌ها و عناصر هماهنگ در این ارگان‌‎ها شبیه‌سازی کرده و به وسیله‌ی آن محصول را جابجا می‌کنند.

شیوه‌ دوم قاچاق سوخت؛ استفاده از «حواله دوبل» است. حواله دوبل حواله‌ای است که یه بار در جریان تحویل قانونی بار استفاده، ولی مهر نمی‌شود. به این ترتیب که سوخت تحویل نیروگاه یا جایگاه سوخت می‌شود اما با پرداخت اندک پولی از مهر کردن حواله جلوگیری می‌شود تا در جابجایی‌های بعدی از آن استفاده شود.

حواله دوبل با هماهنگی مبدا یعنی پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها و مقصد یعنی جایگاه و مخازن تحویل مصرف کننده مانند نیروگاه‌ها و صنایع انجام می‌شود.

سومین شیوه هم حمل محصول بدون حواله یا همان « اوکی گیری»  است.

« اوکی گیری»  به هماهنگی قاچاقچیان با ماموران نیروی انتظامی یا دریابانی و پرداخت پول به آنها بابت عبور کالا یا سوخت به شرط عبور بدون دردسر و گیرافتادن بار گفته می‌شود. این مخصوص قاچاق‌چی‌هایی است که با ماموران نیروی انتظامی در برخی مسیرها هماهنگ هستند و با خیال راحت سوخت را جابجا می‌کنند.

البته سیستم « اوکی دهی»  خطرات دیگری از جنبه مسائل امنیتی برای کشور دارد. زیرا باری که تحت « اوکی»  باشد از نظارت و بازرسی معاف است و امکان ورود هر گونه اقلام را فراهم می‌کند که در گزارشی دیگر به تفصیل به آن می‌پردازیم.

در مجموع با یک ضرب و تقسیم ساده می‌توان حدس زد که چنین سطح از جابجایی سوخت در کشور بدون هماهنگی و وجود ساختار و سازمان امکان‌پذیر نیست. از آنجایی که هر تانکر 30 هزار لیتر گنجایش دارد و روزانه در ایران 20 میلیون لیتر سوخت قاچاق می‌شود می‌توان گفت که روزانه 666 تانکر با حواله جعلی یا بدون حواله در مسیر استان‌های هرمزگان و سیستان و بلوچستان در حال تردد هستند که عجیب است چنین حجم بالایی از قاچاق توسط ماموران ضبط نمی‌شود.

به هر روی تانکرهای قاچاق با رسیدن به چند بندرگاه مشهور قاچاق سوخت ابتدا در مکان‌های مشخصی اتراق می‌کنند تا روز و ساعت بارگیری فرا برسد. در زمان مقرر تانکرها به بندرگاه‌های مشهور این کار اعزام و به کمک یک پمپ از تانکر به مشک‌های ماری بارگیری می‌شوند. هر مشک ماری ظرفیت بارگیری 2 تانکر سوخت را دارد.

مشک‌های ماری که در سطح آب شناور هستند، بعد از سوخت‌گیری با قایق موتوری در آب کشیده شده و به سمت مرزهای بین‌المللی می‌روند تا در آنجا در لنج‌ها بارگیری شوند. مسیر از لنج تا نفتکش‌ها هم که مشخص است. مسئله مهم اما در اینجا وضعیت گشت‌های دریایی ایران در این مناطق است.

در استان هرمزگان از هر بومی مهمترین بنادر قاچاق سوخت را بپرسید به شما می‌گوید. در چنین شرایطی چگونه چنین حجم زیادی از قاچاق انجام می‌شود و قایق‌های موتوری با مشک‌های ماری پر از سوخت راهی دریا می‌شوند و گیر نمی‌افتند؟ آیا گشت های دریایی ایران آنها را نمی‌بینند؟

به آتش کشیدن لنج و نفتکش و اسکله!

۲۰ اسفند ۱۴۰۱ ماموران مبارزه با قاچاق استان تحرکات مشکوکی در یکی از جاده‌های فرعی شهر مشاهده و پس از کمین کردن ۴ تانکر چراغ خاموش را در جاده مشاهده می‌کنند که با تاریک شدن هوا به سمت اسکله در حرکت هستند. تلاش ماموران برای توقف تانکرها نهایتا به متواری شدن راننده‌ها و تخلیه بخشی از محموله سوخت در جاده منجر می‌شود. در انتهای این مسیر هم چند قاچاق‌بر منتظر رسیدن محوله بودند که با دیدن ماموران نیروی انتظامی اقدام به تخلیه مشک‌های ماری لنج‌ها و فرار می‌کنند. قاچاقچی‌ها محموله‌های سوخت قاچاق را در مشک‌های ماری تخلیه و این محصول توسط لنج‌ها به نفت‌کش های غیرمجاز در میانه‌ی دریا می‌رسد.

به هر روی اگرچه قاچاق‌چی ها تلاش کردند تا با تخلیه سوخت از تانکرها و مشک‌های ماری و آتش زدن لنج‌ها و تانکرها ردی از خود به جای نگذارند اما با بازداشت نزدیک به ۲۰ هزار لیتر در این رویداد پرونده‌ای برای یکی از بزرگترین باندهای قاچاق سوخت در بندرعباس و میناب تشکل شد که حالا سرکرده‌ی متواری آن یعنی «عبدالمجید مریدی» معروف به «ملا» تنها به قاچاق  ۴۳۲ میلیون لیتر گازوئیل محکوم شده است.

محل کار و جاده اختصاصی «ملا» در جاده بندر میناب در خور دانشگاه هرمزگان و خور خران در حوزه قضایی شهر بندرعباس بود که بعد از متلاشی شدن باند «ملا»، باندهای باندهای میناب و سورو و خونسرخ و گچین  هم از هم جدا شدند و چند باند جدید تشکیل شده که در حال حاضر مهمترین آن باند «کلاهی» و «تیاب»  در  میناب است.

میناب قطب قاچاق گازوئیل در ایران

میناب در جنوب ایران با ۷۳ هزار نفر جمعیت دومین شهر بزرگ هرمزگان است. شهری که باید برای خرما و ساحل زیبایش معروف باشد اما به قطبی برای گردش سیاه پول تبدیل شده است. اینجا یکی از مهم‌ترین مراکز قاچاق گازوئیل در ایران است.

به طور متوسط کل قاچاق سوخت در استان هرمزگان چیزی حدود ۶۵۰۰ تانکر در ماه تخمین زده می‌شود که میناب با متوسط ۲۱۰۰ تانکر در ماه بزرگترین قطب قاچاق سوخت در این استان است و سایر اعداد قاچاق میان برخی بنادر و اسکله‌های مشهور این کار نظیر «سورو»، «خونسرخ»، «گچین» و بنادر و اسکله‌های طولانی این استان از شرق تا غرب توزیع می‌شود.

ظرفیت هر تانکر حمل سوخت ۳۰۰۰۰ لیتر است و با در نظر گرفتن ۶۵۰۰ تانکر در ماه و تقسیم آن بر ۳۰ روز ماه می‌توان تخمین زده که روزانه ۶.۵ میلیون لیترسوخت تنها از استان هرمزگان به خارج ایران قاچاق می‌شود.

این عدد تخمینی با گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس که تخمین می‌زنده روزانه ۲۰ میلیون لیتر سوخت از کشور قاچاق می‌شود هم همخوانی دارد. عمده‌ی قاچاق سوخت در استان سیستان و بلوچستان با گستردگی مرزی بیشتر روی بنزین متمرکز است و در استان هرمزگان هم عمدتا گازوئیل قاچاق می‌شود. در بوشهر بیشتر از قاچاق سوخت قاچاق کالا صورت می‌گیرد و به این ترتیب ۶.۵ میلیون لیتر روزانه در کنار بنزینی که از سیستان و بلوچستان خارج می‌شود منطقی به نظر می‌رسد.

با این حال بزرگی عدد قاچاق و کوچی جغرافیایی چون میناب این سوال را ایجاد می‌کند که چرا جلوی این حجم گسترده قاچاق سوخت گرفته نمی‌شود؟

در جزییات پرونده‌ای که این گزارش بر اساس آن نوشته شده آمده که تنها در یک مورد یکی از قاچاقچی‌های شناخته شده‌ی مینابی جاده‌ای اختصاصی برای قاچاق سوخت خود احداث کرده بود که طبیعتا وجود چنین جاده‌ای از چشم مسئولان محلی دور نمانده است. همچنین در این گزارش آمده که برخی از کارکنان نیروی انتظامی در سطوح مختلف با این کارتل همکاری کرده یا چشم بر اقدامات آنها بسته‌اند. در سایه‌ی ایجاد چنین زیرساختی و چنین چشم‌پوشی‌هایی است که کار قاچاق سوخت در حجم گسترده و با سرعت بالا در جریان است.

گردش مالی قاچاق چگونه است؟

پول حاصل از قاچاق هیچگاه به کشور باز نمی‌گردد. عمده ان در امارات به ملک و سرمایه تبدیل می‌شود و مابقی آن به قاچاق‌بر، ناخدا، صاحب لنج و برخی ماموران نیروی انتظامی پرداخت می‌شود.

این کار برای این است که اگر زمانی یک قاچاقچی مانند عبدالمجید مریدی دستگیر شد هم اموالی از او مصادره نشود. در واقع اموالی وجود نداشته باشد که بخواهند مصادره کنند. قاچاقچی‌ها سوخت را با تانکر به بنادر مشخص و معروف قاچاق در بندرعباس و میناب می‌رسانند و از آنجا در مشک‌های ماری بارگیری و توسط لنج‌ها راهی دریا می‌شوند.

در جایی از مسیر نفکتش‌های بزرگ خریداران خارجی منتظرند و با دریافت سوخت رسید دریافت پول را به آدرس صرافی در امارات به ناخدای لنج می‌دهند و آنها هم بعد از برداشت سهم خود و واریز آن به حساب صاحب لنج بقیه را در حساب‌هایی امارات نگهداری می‌کنند تا تبدیل به سرمایه برای باند بزرگ قاچاق سوخت شود.

جاده‌ باز قاچاق سوخت و نیروگاه‌های بدون گازوئیل

این اتفاقات واضح و عیان در حالی است که در ایران چند وقتی است به بهانه‌ی کمبود سوخت با قطع برق گسترده مواجه هستیم. همین چند روز پیش مرکز پژوهش‌های مجلس علت قطع برق را کمبود گاز و گازوئیل در کشور دانسته بود. در این گزارش آمده:  دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن این مرکز در گزارشی با عنوان «بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور (۱۰): تبصره «۳» نفت و روابط مالی آن با دولت» آورده‌است که لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ در وضعیتی توسط دولت تدوین می‌شود که کشور با ناترازی‌های رو به گسترش در تمامی حامل‌های انرژی از جمله گاز طبیعی، برق و بنزین روبه‌رو است. در سال ۱۴۰۱ میزان ناترازی گاز طبیعی در اوج مصرف به ۳۱۵ میلیون مترمکعب در روز رسید و اگرچه به‌واسطه افزایش دما در سال ۱۴۰۲ این عدد به حدود ۲۸۰ میلیون مترمکعب در روز کاهش یافت، اما همچنان چالش ناترازی گاز طبیعی در کل سال به‌ویژه ماه‌های سرد وجود دارد.

این گزارش ادامه می‌دهد که از سوی دیگر مصرف سوخت مایع در نیروگاه‌های حرارتی افزایش یافته و درحال‌حاضر ذخایر گازوئیل و نفت‌کوره نیروگاه‌ها در ۶ ماهه اول ۱۴۰۳ نسبت به‌مدت مشابه سال قبل کاهش پیدا کرده و افزایش ناترازی گاز و عدم امکان تأمین سوخت مایع جایگزین، چالش‌هایی را برای تأمین برق در زمستان به وجود آورده‌است.

این وضعیت در حالی است که شهروندان ایرانی در خاموشی‌های برنامه‌ریزی شده به سر می‌برند و جیب عده‌ای از دلار و درهم یوروی قاچاق پر می‌شود.

صدای آمریکا: وزارت امور خارجه آمریکا دسترسی به اطلاعات را حقی بنیادین دانست و اعلام کرد که رژیم جمهوری اسلامی هم‌زمان با محدودسازی مردم، برای مقامات خود دسترسی ویژه به اینترنت فراهم می‌کند.

در پی افشای سیم‌کارت‌های بدون فیلتر در ایران، وزارت امور خارجه ایالات متحده روز جمعه هفتم آذر در بیانیه‌ای که در حساب رسمی «یو.اس.ای. به فارسی» در ایکس منتشر کرد نوشت: «دسترسی به اطلاعات یک حق بنیادین است، نه امتیازی که فقط به عده‌ای محدود اعطا شود.»

به تأکید وزارت امور خارجه ایالات متحده «رژیم جمهوری اسلامی» از سویی «برای مردم ایران محدودیت و سانسور شدید اعمال می‌کند» و از سوی دیگر «همزمان به طور ریاکارانه دسترسی ویژه‌ای به اینترنت برای مقامات رژیم خود فراهم می‌سازد.»

در این بیانیه آمده است: «رژیم به طور علنی اینترنت را به‌ عنوان تهدیدی برای امنیت ملی و اخلاق عمومی اعلام می‌کند، در حالی که مقامات رژیم از “اینترنت سفید” بهره‌مند می‌شوند که کنترل‌های دولتی را دور می‌زند؛ ریاکاری‌ای که اخیراً در پلتفرم شبکه اجتماعی ایکس افشا شد.»

وزارت امور خارجه آمریکا همچنین با بیان این که «مردم ایران برای دسترسی به اینترنت جهانی با مشکلات فراوان روبه‌رو هستند»، افزوده که این رژیم «به جای رسیدگی به نیازهای فوری مردم» از جمله «افزایش هزینه‌های زندگی، حفاظت از محیط زیست، و خدمات بهداشتی»، مبلغ «حداقل ۴.۵ میلیارد دلار برای سرکوب دسترسی به اطلاعات دیجیتال صرف می‌کند.»

در این بیانیه همچنین گفته شده است: «با وجود این موانع، مردم ایران همچنان راه‌هایی برای اتصال، به اشتراک گذاشتن و مطالبه حقوق خود پیدا می‌کنند و خلاقیت و اراده فوق‌العاده‌ای از خود نشان می‌دهند. ایالات متحده، تبعیض رژیم را محکوم می‌کند و با مردم ایران در مبارزه‌شان برای آزادی اینترنت، محکم می‌ایستد.

دسترسی به اطلاعات یک حق بنیادین است، نه امتیازی که فقط به عده‌ای محدود اعطا شود. رژیم جمهوری اسلامی با این که برای مردم ایران محدودیت و سانسور شدید اعمال می‌کنند همزمان به طور ریاکارانه دسترسی ویژه‌ای به اینترنت برای مقامات رژیم خود فراهم می‌سازد. رژیم به طور علنی اینترنت را به‌… pic.twitter.com/0JpyLv3Vfk

— USAbehFarsi (@USABehFarsi) November 28, 2025

در پی عیان شدن استفاده شماری از کاربران ایکس از سیم‌کارت‌های حکومتی که به عنوان «سیم‌کارت‌های سفید» معروف شده‌اند، یک روزنامه‌نگار در ایران روز سه‌شنبه چهارم آذر به بخش فارسی صدای آمریکا گفت: «خبرنگارانی که از این سیم‌کارت‌ها استفاده می‌کنند، خط تلفن همراهشان تحت رصد نیروهای اطلاعاتی است و همین مسئله موجب پرونده‌سازی و گرفتاری افرادی می‌شود که با آنها تماس داشته‌اند.»

به گفته این روزنامه‌نگار ساکن ایران، «خیلی‌ها نمی‌دانند که این سیم‌کارت‌ها تحت کنترل حکومت بوده و اخلاقی بود که این افراد، به‌ویژه خبرنگارانی که از این سیم‌کارت‌ها دارند، حداقل اعلام می‌کردند که خط سفید دارند تا مردم در تماس با آنها احتیاط کنند.»

مشخص شدن موقعیت جغرافیایی کاربران ایکس و افشای سیم‌کارت‌های سفید، موجب عیان شدن دسترسی بدون فیلتر عده کثیری از کاربران شده است؛ مسئله‌ای که واکنش گسترده کاربران در رسانه‌های اجتماعی را به دنبال داشته است.

صدای آمریکا: دولت جمهوری اسلامی در مصوبه‌ای اعلام کرد که قیمت بنزین را سه‌نرخی می‌کند و از نیمه آذر ۱۴۰۴ نرخ سوم بنزین پنج هزار تومان خواهد بود؛ هم‌زمان یک کارشناس از توزیع «بنزین پتروشیمی» توسط حکومت در ایران و تأثیر آن بر آلایش هوا خبر داده است.

در پی انتشار تصاویری در شبکه‌های اجتماعی از توزیع بنزین پنج هزار و ۵۰۰ تومانی در برخی جایگاه‌های سوخت در ایران، دولت جمهوری اسلامی روز چهارشنبه پنجم آذر اعلام کرد که از نیمه ماه جاری خورشیدی، بنزین با سه نرخ ۱۵۰۰ تومانی، سه هزار تومانی، و پنج هزار تومانی توزیع خواهد شد.

چرا هیچ توئیتی در مورد قیمت بنزین نیست؟ 🤔 pic.twitter.com/DcP5hdeBad

— 🇮🇷 داوود نبی (@DavoodNabee) November 25, 2025

بر اساس این مصوبه، دو نرخ نخست بنزین برای خودروهای با «پلاک دولتی، مناطق آزاد، وارداتی و ماشین‌های نو شماره داخلی» حذف شده و افرادی که بیش از یک خودرو به نامشان است، تنها برای یکی از خودروهای خود می‌توانند از دو نرخ نخست بنزین استفاده کنند.

#فوری با تصویب دولت نرخ سوم بنزین از نیمه دوم اذرماه ۵۰۰۰ تومان می‌شود.
نکته مهم در رابطه با نرخ سوم بنزین، اعلام فرمول 10 درصد قیمت خرید بنزین از پالایشگا‌ها است!
فی‌الواقع نرخ ثابت نخواهد بود! pic.twitter.com/TW4e2QkdcS

— توییتر بورس (@twit_bourse) November 25, 2025

انتشار مصوبه دولت جمهوری اسلامی درباره گران شدن قیمت بنزین، واکنش‌های گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی به دنبال داشته است.

یک کاربر در این خصوص در ایکس گفت که هرچند سه نرخی کردن بنزین شاید در کوتاه‌مدت به درد حکومت نخورد، اما عملا آن را گران کردند و به عید نوروز که برسیم، همه مردم باید بنزین پنج هزار تومانی بزنند.

بنزین رو با قیمت پنج هزار تومن سه‌نرخی کردن! در کوتاه‌مدت شاید به درد حاکمیت نخوره، ولی به عید که برسیم، دیگه تقریباً همه مردم باید بنزین پنج هزار تومنی بزنند، عملا گرونش کردن! https://t.co/vxi2KObguo

— آمینواسید (@NR2OH) November 25, 2025

کاربر دیگری نیز این طرح را «کثیف‌ترین چیزی» دانسته که می‌شد اجرا کرد و گفته که «ته این مسیر، حذف تمام یارانه‌ها و زدن بنزین به قیمت جهانی» است.

طرحی که برای بنزین ریختن کثیف ترین چیزیه که میشد اجرا کرد، ته این مسیر حذف تمام یارانه ها و زدن بنزین به قیمت جهانیه

— . (@618340878175g) November 25, 2025

یکی دیگر از کاربران ایکس نیز اظهارات فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، را مورد توجه قرار داد و نوشت: «سهمیه بنزین ماشین‌های کارکرده هم در صورت تعویض پلاک قطع می‌شود.»

🚘سخنگوی دولت: سهمیه بنزین ماشین‌های کارکرده هم در صورت تعویض پلاک قطع می‌شود

روز گذشته دولت نرخ سوم بنزین را اعلام کرد و همچنین مشخص شد که خودروهای صفر تولید داخل و تمام خودروهای وارداتی دیگر سهمیه ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی ندارند. اما حالا فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرده که… pic.twitter.com/tUgF62tzih

— Digiato | دیجیاتو (@Digiato) November 26, 2025

گروهی از شهروندان نیز به احتمال شعله‌ور شدن اعتراضات اشاره کرده‌اند. از جمله یک کاربر تصویری از اعتراضات آبان ۹۸ در پی افزایش ناگهانی نرخ بنزین منتشر کرد و نوشت: «مردم ایران دارند زیر فقر و فساد و گرونی نابود می‌شوند. تنها راه نابودی جمهوری اسلامی است.»

قیمت بنزین ۵٠٠٠ تومن شد.
مردم ایران دارن زیر فقر و فساد و گرونی نابود میشن
تنها راه نابودی جمهوری اسلامی هست#ایران_را_پس_می‌گیریم pic.twitter.com/kSPC84rSI4

— شـارلـین (@scharllinn) November 25, 2025

گرانی ناگهانی بنزین در آبان ۱۳۹۸، موجی از اعتراضات سراسری در ایران را در پی داشت. جمهوری اسلامی در واکنش به این اعتراضات مسالمت‌آمیز، با مسدود کردن چند روزه اینترنت، به روی شهروندان آتش گشود و صدها تن از ایرانیان معترض را در خیابان‌ها کشت.

• تشدید آلودگی هوا و نقش توزیع بنزین پتروشیمی

هم‌زمان با اعلام خبر سه‌نرخی شدن و گرانی بنزین، وضعیت آلودگی هوا در کلانشهرهای ایران همچنان بحرانی است و مدارس و موسسات آموزشی در بسیاری از شهرها تعطیل است و یا کلاس‌ها به صورت آنلاین برگزار می‌شود.

محمودرضا مومنی، متخصص آلودگی هوا و تغییر اقلیم، درباره وضعیت موجود تأکید کرده «رنگ آلودگی هوا زرد، نارنجی متمایل به قهوه‌ای و برنزی است» و این مسئله نشان از مصرف «بنزین پتروشیمی» دارد.

به گفته این کارشناس آلودگی هوا و تغییر اقلیم، تصاویر منتشر شده از برخی شهرهای ایران از جمله تهران، تبریز، مشهد، و اردبیل تأیید می‌کند که جمهوری اسلامی این نوع بنزین بی‌کیفیت را توزیع کرده و وضعیت آلودگی هوا «حاصل احتراق ناقص بنزین پتروشیمی» است.

یکی دیگر از کاربران در ایکس هم شاخص جهانی وضعیت آلودگی هوا را منتشر کرده که نشان می‌دهد تهران، در صدر جدول آلوده‌ترین‌ها قرار گرفته است. این کاربر نوشته، بالأخره به قله رسیدیم، تهران هم‌اکنون آلوده‌ترین شهر جهان است.»

https://twitter.com/nimaavidnia/status/1993682373595025782

پیش از این نیز، شماری از شهروندان ایران در گفت‌وگو با بخش فارسی صدای آمریکا از مشکلات روزمره ناشی از آلودگی هوا سخن گفتند؛ مصائبی که به گفته ناظران برآمده از سوءمدیریت در سطح کلان جمهوری اسلامی است.

وزارت امور خارجه ایالات متحده پیش از این بارها اعلام کرده که مردم ایران به دلیل سرمایه‌گذاری جمهوری اسلامی در گروه‌های تروریستی به جای اولویت دادن به مشکلات معیشتی و مسائل رفاهی شهروندان ایران، در تنگنا هستند.

بی‌بی‌سی: آداو در نخستین روز کاری‌اش، متوجه شد که یک اشتباه بزرگ کرده است.

او می‌گوید: «ما یونیفورم‌هایمان را گرفتیم، بدون اینکه دقیقا بدانیم چه کاری قرار است بکنیم. از همان روز اول ما را به کارخانه پهپادها بردند. وارد شدیم و پهپادها و آدم‌هایی که کار می‌کردند را همه‌جا دیدیم. سپس ما را به ایستگاه‌های کاری مختلف‌ بردند.»

آداو، بیست ‌و سه ‌ساله و اهل سودان ‌جنوبی است. او می‌گوید که سال گذشته با وعده یک شغل تمام‌ وقت به منطقه اقتصادی ویژه آلابوگا در جمهوری تاتارستان روسیه جذب شد.

او برای برنامه استخدامی‌ که هدفش زنان ۱۸ تا ۲۲ ساله عمدتا از آفریقا است درخواست داد. این برنامه به‌طور فزاینده‌ای از آمریکای لاتین و جنوب‌شرقی آسیا هم زنان را جذب می‌کند. این طرح وعده می‌دهد که شرکت‌کنندگان آموزش حرفه‌ای در حوزه‌هایی مانند لجستیک، پذیرایی و مهمان‌داری دریافت کنند.

ولی این برنامه به استفاده از فریب در روند جذب متهم شده، و همچنین متهم است که شرکت‌کنندگان جوانش را مجبور کرده با شرایط خطرناک کار کنند و دستمزدی کمتر از آنچه تبلیغ شده دریافت کنند. این برنامه همه این اتهامات را رد کرده، ولی انکار نکرده که برخی کارکنانش در ساخت پهپادها مشارکت داشته‌اند.

طرح «آلابوگا استارت» اخیرا وقتی اینفلوئنسرهای اهل آفریقای جنوبی که این برنامه را تبلیغ می‌کردند، به ترویج قاچاق انسان متهم شدند در سطح جهانی مطرح شد.

بی‌بی‌سی با اینفلوئنسرهای مذکور و رابط مسئول ارتباط آن‌ها با برنامه تماس گرفت، اما هیچ‌کدام به درخواست‌های ما پاسخ ندادند.

برآوردهایی وجود دارد که بیش از هزار زن از سراسر آفریقا برای کار در کارخانه‌های تسلیحاتی آلابوگا جذب شده‌اند. در ماه اوت دولت آفریقای جنوبی تحقیقاتی را آغاز کرد و به شهروندانش هشدار داد که جذب این طرح نشوند.

آداو از بی‌بی‌سی خواسته است که نام خانوادگی یا عکسش منتشر نشود چون نمی‌خواهد با این برنامه مرتبط باشد. او می‌گوید برای نخستین‌بار در ۲۰۲۳ درباره آن شنید.

آداو می‌افزاید: «دوستم در فیس‌بوک پستی درباره بورسیه‌ای در روسیه منتشر کرد. آگهی از طرف وزارت آموزش عالی سودان‌جنوبی بود.»

او از طریق واتس‌اپ با برگزارکنندگان تماس گرفت.

آداو می‌گوید: «آن‌ها از من خواستند فرمی پر کنم با نام، سن و دلیل اینکه می‌خواهم به آلابوگا بپیوندم و سپس همچنین از من خواستند سه حوزه کاری که می‌خواهم در آن کار کنم را انتخاب کنم.»

آداو می‌گوید انتخاب اولش را اپراتوری جرثقیل برجی گذاشت. او همیشه به فناوری علاقه داشت و حتی شده بود به خارج سفر کند تا در مسابقه روباتیک شرکت کند.

او می‌گوید: «می‌خواستم در حوزه‌هایی کار کنم که به‌طور معمول زنان در آن مشغول نیستند. خیلی سخت است برای یک زن که وارد زمینه‌هایی مثل اپراتوری جرثقیل برجی شود، مخصوصا در کشور من.»

فرایند درخواست به دلیل طولانی بودن روند ویزا یک سال طول کشید.

در مارس سال گذشته، بالاخره به روسیه رسید.

او می‌گوید: «وقتی اولین‌بار آنجا رسیدم خیلی سرد بود، از آن متنفر شدم. ما در اواخر زمستان سفر کردیم. لحظه‌ای که از فرودگاه خارج شدیم، یخ‌زده بود.»

ولی نخستین احساسش وقتی وارد منطقه ویژه آلابوگا شدند، خوب بود.

«او می‌گوید: خیلی تحت تاثیر قرار گرفتم. دقیقا همان چیزی بود که فکر می‌کردم. کارخانه‌های زیادی دیدم، ماشین‌ها و شرکت‌های کشاورزی.»

آداو قبل از شروع به کار در ژوئیه سه ماه کلاس زبان داشت. آن ‌زمان بود که اوضاع بدتر شد.

او می‌گوید که خودش و بقیه شرکت‌کنندگان حق انتخاب نداشتند که آیا در کارخانه پهپاد کار کنند یا نه. آن‌ها قرارداد عدم افشا امضا کرده بودند، پس حتی نمی‌توانستند درباره کارشان با خانواده‌شان صحبت کنند.

او می‌گوید: «ما همه سئوال‌های زیادی داشتیم. همه ما برای کار در حوزه‌های فنی ثبت‌نام کرده بودیم. تولید، عملیات، لجستیک، اپراتوری جرثقیل برجی ولی همه‌مان به کارخانه پهپاد رسیدیم.»

آلابوگا استفاده از فریب در جذب کارگران را رد کرده است. و در پاسخ به پرسش‌های ما گفت: «تمام حوزه‌هایی که شرکت‌کنندگان ما در آن کار می‌کنند در وب‌سایت ما فهرست شده‌اند.»

کارگران اجازه نداشتند داخل تاسیسات عکس بگیرند، ولی بی‌بی‌سی به آداو ویدئویی نمایش داد که توسط شبکه دولتی روسی «آر‌تی» از کارخانه‌ای در آلابوگا که پهپادهای ایرانی «شاهد ۱۳۶» می‌ساخت پخش شده بود. او تایید کرد که این همان جایی است که او در آن کار می‌کرد.

اسپنسر فراگاسو از انستیتو علوم و امنیت بین‌المللی می‌گوید: «واقعیت منطقه ویژه آلابوگا این است که یک تاسیسات تولید محصولات جنگی است.»

او می‌افزاید: «روسیه آشکارا در ویدئوهایی که منتشر کرده‌ پذیرفته است که آنجا پهپاد شاهد ۱۳۶ می‌سازد. آن‌ها درباره این سایت و درباره دستاوردهای آن با افتخار صحبت می‌کنند.»

او می‌گوید که مانند آداو، بسیاری از زنانی که با آن‌ها مصاحبه شده گفته‌اند که هیچ ایده‌ای نداشتند که در حال ساخت سلاح خواهند بود.

او می‌افزاید: «در ظاهر، این فرصت شگفت‌انگیزی برای بسیاری از این زنان است که دنیا را ببینند، تجربه کاری کسب کنند و حقوقی بگیرند تا امرار معاش کنند. اما در واقع، وقتی به آلابوگا می‌آیند، واقعیت تلخ را درمی‌یابند که این وعده‌ها عملی نمی‌شوند و واقعیت کارشان بسیار متفاوت است از آنچه به آن‌ها وعده داده شده بود.»

آداو می‌گوید همان‌جا فهمید که نمی‌تواند در کارخانه بماند.

او می‌گوید «همه چیز برایم روشن شد: تمام دروغ‌هایی که از زمان درخواست کار به ما گفته شده بود. احساس می‌کردم نمی‌توانم در کنار کسانی کار کنم که درباره آن مسائل به من دروغ می‌گویند و می‌خواستم با زندگی‌ام کاری فراتر از کار کردن در یک کارخانه پهپاد انجام دهم.»

او استعفا داد ولی به او گفته شد دوره اطلاع قبلی برای استعفا دو هفته است، که در این زمان باید کار کند. در آن مدت، او بدنه خارجی پهپادها را با مواد شیمیایی رنگ می‌زد که می‌گوید پوستش را سوزاند.

آداو می‌گوید: «وقتی به خانه برگشتم پوستم را چک کردم و داشت کنده می‌شد. ما لباس‌های محافظ پوشیده بودیم، لباس‌های کار سفید، ولی مواد شیمیایی باز هم از آن‌ها عبور می‌کردند. این مواد پارچه را خشک و سخت می‌کردند.»

آلابوگا می‌گوید که همه کارکنان لباس محافظ لازم را دریافت می‌کنند.

واین موضوعتنها خطر نبود. در دوم آوریل سال ۲۰۲۴، تنها دو هفته بعد از رسیدن آداو به روسیه، منطقه ویژه آلابوگا هدف حمله پهپادی اوکراین قرار گرفت.

آداو می‌گوید: «آن روز با صدای زنگ هشدار آتش‌سوزی بیدار شدم، ولی این یکی غیرعادی بود. پنجره‌های طبقه بالا خوابگاهمان شکسته بودند، و برخی از دخترها با انفجار بیدار شده بودند. پس بیرون رفتیم.»

آداو می‌گوید وقتی آن‌ها در هوای سرد صبح شروع کردند به دور شدن از خوابگاه‌شان، متوجه شد که دیگران شروع به دویدن کردند.

او می‌گوید: «دیدم که بعضی‌ها دست‌شان را به بالا گرفته‌اند، بالا را نگاه کردم و یک پهپاد دیدم که از آسمان می‌آید. آن‌وقت بود که من هم شروع به دویدن کردم. آن‌قدر سریع دویدم که از کسانی که قبل از من دویده بودند جلو افتادم.»

بی‌بی‌سی فیلمی را که آداو از روز حمله فرستاده بود، راستی‌آزمایی کرد و تایید کرد که فیلم در همان روز گرفته شده و مکانی که در فیلم دیده می‌شود همان است که شدیدترین حمله پهپادی اوکراین به خاک روسیه در آن رخ داده است.

آداو می‌گوید: «پهپاد خوابگاه کناری ما را هدف قرار داد. آن ساختمان کاملا نابود شد و ساختمان ما هم آسیب دید.»

چند ماه بعد، وقتی فهمید که در یک کارخانه پهپاد کار کرده است، به این فکر افتاد که به همین دلیل آن‌ها هدف قرار گرفته‌اند.

او می‌گوید: «اوکراین می‌دانست که دختران آفریقایی که برای کار در کارخانه‌های پهپاد آمده بودند، در آن خوابگاه زندگی می‌کنند که هدف قرار گرفته بود. این در خبرها بود. وقتی اوکراین متهم شد که خانه‌های غیرنظامی را زده، آن‌ها گفتند: نه، این‌ها کارگرانی هستند که در کارخانه پهپاد کار می‌کنند.»

پس از حمله پهپادی، چند زن بدون اطلاع برنامه را ترک کردند و این باعث شد برگزارکنندگان این برنامه گذرنامه کارگران را برای مدتی توقیف کنند.

وقتی از آداو پرسیده شد که چرا حمله خوابگاه و گزارش‌های موجود درباره اینکه آلابوگا مرکز تولید پهپاد روسیه است شک‌برانگیز نشد، او گفت که به‌طور مکرر به او اطمینان داده شده بود که شرکت‌کنندگان فقط در حوزه‌هایی کار می‌کنند که ثبت نام کرده‌اند.

او می‌گوید: «اتهام اینکه ما پهپاد خواهیم ساخت برایم شبیه تبلیغات ضدروسی به نظر می‌رسید.»

او اضافه می‌کند: «خبرهای جعلی زیادی درباره روسیه هست، که می‌خواهند روسیه را بد نشان دهند. منطقه ویژه قبلا افرادی از اروپا و آمریکا داشت، ولی پس از جنگ اوکراین روسیه به‌خاطر تحریم‌ها همه رفتند. بنابراین وقتی روسیه برای کار آنجا شروع کرد به سراغ آفریقایی‌ها رفتن، اینطور برداشت شد که فقط می‌خواهند جای خالی را که اروپایی‌ها ترک کرده‌اند پر کنند.»

بعد از اینکه آداو استعفا داد، خانواده‌اش برایش بلیت برگشت فرستادند، ولی او می‌گوید بسیاری از زنان قادر به پرداخت بلیت بازگشت نیستند و در آن‌جا گیر می‌کنند. مخصوصا چون دستمزدشان بسیار کمتر از چیزی بود که تبلیغ شده بود. آداو قرار بود ماهانه ۶۰۰ دلار بگیرد، اما تنها یک ششم آن را دریافت کرد.

او می‌گوید: «آن‌ها پول را بابت اجاره ما کم کردند، بابت کلاس زبان روسی‌مان، بابت اینترنت، بابت رفت و آمد به کار، بابت مالیات از دستمزد ما کم کردند. و سپس هم گفتند اگر یک روز کار را از دست بدهیم، ۵۰ دلار کم می‌کنند. اگر ما زنگ هشدار آتش‌سوزی را هنگام آشپزی، به‌راه بیندازیم ۶۰ دلار کم می‌کنند. اگر تکالیف زبان روسی‌مان را تحویل ندهیم، یا اگر سر کلاس حضور نداشته باشیم، از حقوق‌مان کم می‌کنند.»

برنامه آلابوگا استارت به بی‌بی‌سی گفته است که حقوق‌ها تا حدی بر اساس عملکرد و رفتار در محل کار تعیین می‌شوند.

ما با زن دیگری که در این برنامه بود صحبت کردیم که از ترس واکنش‌ها در شبکه‌های اجتماعی نخواست نامش فاش شود. او می‌گوید تجربه‌اش در آلابوگا مثبت‌تر بود.

این زن به بی‌بی‌سی می‌گوید: «صادقانه بگویم هر شرکت قوانینی دارد. چگونه می‌توانند تمام حقوق‌تان را به شما بدهند اگر سر کار نباشید، یا خوب عمل نکنید؟ همه‌چیز منطقی است، هیچ‌کس مجبور به کاری نمی‌شود که نمی‌خواهد. بیشتر دخترانی که در نهایت می‌روند، کارشان را از دست داده‌اند و قواعد را دنبال نکرده‌اند. آلابوگا کسی را گروگان نگه نمی‌دارد، می‌توانید هر وقت خواستید بروید.»

ولی آداو می‌گوید کار برای ماشین جنگی روسیه ویران‌کننده بود.

او می‌افزاید: «احساسش وحشتناک بود. زمانی رسید که به خوابگاه برگشتم و گریه کردم. به خودم گفتم: باورم نمی‌شود که الان دارم این کار را می‌کنم. دست داشتن در ساخت چیزی که جان این‌همه آدم را می‌گیرد وحشتناک بود.»

رادیوفردا: خبرگزاری رویترز روز جمعه ۲۳ آبان به نقل از دو منبع دریایی از اسکورت نفتکش خارجی «تالارا» توسط نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به سواحل ایران خبر داد.

ساعاتی پس از انتشار این خبر شرکت مدیریت دریایی کلمبیا تأیید کرد که ارتباط خود را با این کشتی از دست داده است.

خبرگزاری رویترز مالک این کشتی را شرکت «پاشا فاینانس» مستقر در قبرس معرفی کرده و نوشته است که کشتی حامل سوخت گازوئیل است.

شرکت امنیت دریایی اَمبری پیشتر گفته بود که یک نفتکش حامل نفت خام با پرچم جزایر مارشال که از امارات به‌ سمت سنگاپور در حرکت بود، به‌طور ناگهانی از مسیر خود در خلیج عمان منحرف شده و به‌سوی آب‌های سرزمینی ایران حرکت کرده است.

UKMTO WARNING 042-25 – UPDATE 001 – 14 NOV 25

Click here to view the full Advisory⤵️https://t.co/yo0ifPJJjr#MaritimeSecurity #MarSec pic.twitter.com/3JNttMpdlH

— UKMTO Operations Centre (@UK_MTO) November 14, 2025

اما این شرکت در خبر تکمیلی خود به نقل از مقامات دریایی بریتانیا گفت که «سه قایق کوچک یک نفتکش را در خلیج عمان محاصره کرده و آن را تا آب‌های ایران اسکورت کردند».

این شرکت اقدام نیروهای سپاه را «احتمالاً هدفمند» توصیف کرده است.

سپاه پاسداران و رسانه‌های وابسته به آن هنوز به این خبر واکنش نشان نداده‌اند.

ایران سابقهٔ توقیف کشتی‌ها در آب‌های خلیج فارس را دارد اما اخیراً چنین اقدامی انجام نداده بود.

در همین حال، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد که گزارشی از یک حادثهٔ «مشکوک» در دریای مکران دریافت کرده است.

این رویداد در فاصلهٔ ۲۰ مایل دریایی در شرق خور فکان امارات رخ داده و توسط مقامات دریایی در دست بررسی است.

بی‌بی‌سی: ده‌ها تن از فعالان سیاسی و مدرسان دانشگاه، درباره «موج بازداشت و احضار پژوهشگران مستقل و چپ‌گرا» هشدار دادند و در بیانیه‌ای نوشتند: «وجه مشترک‌ آنها توجه به اقشار ضعیف بود.» نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، از جمله امضاکنندگان این بیانیه است. نزدیک به یک هفته پس از احضار و بازداشت شماری از پژوهشگران منتقد، محمد مالجو، اقتصاددان، گفت در روزهای گذشته، «در سه نوبت» و در «ساعت‌های طولانی» در دفتر پیگیری و نظارت اطلاعات سپاه زیر بازجویی بوده است.

کمتر از یک هفته پیش، گزارشی درباره بازداشت شماری از پژوهشگران چپ از جمله پرویز صداقت، اقتصاددان، و مهسا اسدالله‌نژاد، جامعه شناس، و شیرین کریمی، مترجم، منتشر شد.

در همان زمان گزارش شد که شمار احضارها بسیار گسترده‌تر از شمار بازداشت‌ها بوده است.

کمتر از یک هفته بعد محمد مالجو با انتشار متنی گفت: «ساعات طولانی در معرض پرسش‌های خارج از ضوابط قضایی» قرار داشته است.

محمد مالجو نوشت: «ذهن و جسم خسته‌ام به من اجازه نمی‌دهد که به بقیه‌ احضارها پاسخ مثبت دهم و از ۱۷ آبان فقط پاسخگوی مقام قضایی خواهد بود.»

بنابر گزارش‌ها، ماموران امنیتی ابتدا «وسایل الکترونیکی و کتاب‌های» این افراد را توقیف و ضبط کرده‌ بودند.

محمد مالجو، ۵۳ ساله، دکترای اقتصاد از دانشگاه تهران، سابقه تدریس در دانشگاه‌های داخل و خارج از ایران را دارد و به واسطه پژوهش‌های انتقادی‌اش درباره تاریخ اقتصادی ایران به ویژه در دوره پس از انقلاب شناخته شده است.

در سال‌های گذشته عمدتا وزارت اطلاعات و به طور خاص اداره اطلاعات چپ نو این وزارتخانه مسئولیت رسیدگی به این دست پرونده‌ها را داشت.
اکنون گزارش شده که سازمان اطلاعات سپاه در بازداشت و احضارهای اخیر دخالت دارد.

اختیارات سازمان اطلاعات سپاه در دو دهه گذشته به مرور گسترده‌تر شده است.

سازمان اطلاعات سپاه نهاد اطلاعاتی زیر نظر این نیروست که تشکیل آن در مهر ماه ۱۳۸۸ اعلام شد.
بازداشت شدگان «رویکرد انتقادی چپ» داشتند

نهادهای مسئول و قضایی هنوز درباره علت احضار و بازداشت دسته‌جمعی این اقتصاددان و پژوهشگران اظهارنظر نکرده‌اند.

اکنون بیش از ۸۰۰ فعال اجتماعی و سیاسی از بازداشت پژوهشگران مستقل و چپ‌گرا انتقاد کردند و نوشتند: «هر بار که جامعه‌پژوهان کوشیده‌اند با تحلیل و گفت‌وگو راهی برای فهم وضعیت خود و جامعه بیابند، پاسخ آن، نه شنیدن و همراهی، بلکه زندان، تهدید و سکوت اجباری بوده است.»

شمار بسیاری این بیانیه را امضا کردند از جمله نرگس محمدی، برنده صلح نوبل، یرواند آبرهامیان، تاریخدان و کیوان صمیمی.

آنها در این بیانیه نوشته‌اند: «این رخدادها ادامه‌ی همان روند است؛ خاموش‌کردن صداهای منتقد، حذف نگاه‌های مستقل و به حاشیه راندن اندیشه‌هایی که بر عدالت، آگاهی و حقیقت پافشاری می‌کنند.»

کمتر از یک هفته پس از آغاز این احضارها و بازداشت‌ها، نزدیک به ۳۰۰ استاد دانشگاه، هنرمند و فعال فرهنگی خارج از ایران در بیانیه‌ای مشترک این برخوردها را محکوم کردند.

در این بیانیه آمده است که در روزهای اخیر چهره‌هایی بازداشت یا احضار شدند که «شاخص‌ فکرشان جامعه‌گرایی و رویکرد انتقادی چپ نسبت به فساد و بی‌عدالتی و ویران‌گری اقتصادی−اجتماعی و زیست‌محیطی است.»

در این بیانیه آمده است «یورش به روشنفکران، یورش به جامعه است. در وضعیتی که بحران کارآیی در عرصه داخلی و خارجی به اوج رسیده و با درگیری‌های درونی بر سر آینده نظام ترکیب شده، نگرانی اصلی رژیم توان‌یابی جامعه به لحاظ فکر و تشکل است.

بازداشت‌شدگان و افرادی که احضار شده‌اند عمدتا از گردانندگان وبسایت «نقد اقتصاد سیاسی» بودند.

«نقد اقتصاد سیاسی» از وبسایت‌های نظری بود که در سال‌های گذشته بسیاری از نویسندگان و پژوهشگران با گرایش چپ مطالب خود را در آنجا منتشر می‌کردند.

به روزرسانی وبسایت نقد اقتصاد سیاسی از ۱۱ آبان ماه متوقف شده است.

پس از انقلاب بارها روشنفکران و حلقه‌هایی که گرایش چپ داشته‌اند، به صورت دسته‌جمعی بازداشت شدند.

نهادهای ناظر بر وضعیت حقوق بشر، بارها گزارش‌هایی درباره «بازداشت، تهدید، شکنجه، قتل» روشنفکران منتشر کردند.

در دهه‌ ۶۰ شمسی و همچنین اعدام‌های سال ۱۳۶۷ بازداشت‌ها و اعدام‌ها عمدتا متوجه گروه‌های و تشکیلات سیاسی چپ بود.

اما از دهه ۷۰ شمسی به بعد، به ویژه پس از تایید قتل‌های دگراندیشان و روشنفکران که به قتل سیاسی «زنجیره‌ای» مشهور شد، نگرانی‌ها از برخورد با روشنفکران ذیل اتهام‌های امنیتی یا با ماهیت احکام دینی افزایش یافت.

مطالعه متن: الف) مدیریت مصرف و اصلاح الگوی استفاده

1. کاهش هدررفت شبکه آب شهری (نشت لوله‌ها، تلفات انتقال و توزیع که در تهران بالاست).
2. نصب کنتورهای هوشمند برای کنترل دقیق مصرف مشترکان پرمصرف.
3. افزایش تعرفه برای مصارف غیرضروری و تشویق به صرفه‌جویی با پلکان قیمتی.
4. فرهنگ‌سازی عمومی از طریق رسانه‌ها، مدارس و مساجد درباره ارزش آب.
5. استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف (سرشیرها، فلاش‌تانک‌های دوحالته، آبیاری قطره‌ای در فضای سبز). ب) مدیریت شهری و فضای سبز
6. تغییر گونه‌های گیاهی فضای سبز شهرداری به گیاهان مقاوم به خشکی.
7. آبیاری فضای سبز با آب تصفیه‌شده فاضلاب، نه آب شرب.
8. ایجاد سیستم جمع‌آوری آب باران در ساختمان‌ها و فضاهای عمومی. ج) تأمین و بازچرخانی منابع آب
9. توسعه تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و استفاده از آب بازچرخانی در صنعت و آبیاری.
10. کنترل برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی و جلوگیری از حفر چاه غیرمجاز.
11. تغذیه مصنوعی سفره‌های آب زیرزمینی در مناطق جنوبی تهران با روان‌آب‌ها.
12. انتقال محدود آب بین‌حوضه‌ای تنها در شرایط اضطراری (با توجه به ملاحظات زیست‌محیطی). د) سیاست‌گذاری و نوآوری
13. ایجاد سامانه پایش هوشمند منابع آب و پیش‌بینی بحران‌ها.
14. حمایت از استارتاپ‌ها و طرح‌های فناورانه در زمینه تصفیه و صرفه‌جویی آب.
15. اصلاح مقررات ساختمانی تا ساختمان‌های جدید به سیستم بازچرخانی آب خاکستری مجهز باشند.
16. تشویق صنایع به استفاده از فناوری‌های کم‌مصرف و بازیافت آب صنعتی. هـ) اقدامات بلندمدت و پایدار
17. مدیریت یکپارچه منابع آب در سطح حوضه آبریز تهران–کرج–لار.
18. توسعه سیستم‌های جمع‌آوری و استفاده از آب باران در مقیاس شهری.
19. آموزش نسل جدید برای شکل‌گیری فرهنگ مصرف پایدار آب.
20. هماهنگی میان نهادهای مسئول (شهرداری، آبفا، محیط‌زیست، وزارت نیرو) برای اجرای طرح جامع آب تهران.

طرح اجرایی پنج‌ساله مدیریت بحران آب شهر تهران

دوره: ۱۴۰۵ تا ۱۴۱۰
هدف کلان: کاهش ۳۰٪ در مصرف سرانه آب شرب و افزایش ۲۵٪ در منابع تجدیدپذیر آبی شهر.

سال اول (۱۴۰۵): پایه‌گذاری و ارزیابی

اهداف: شناخت دقیق وضع موجود، کنترل فوری هدررفت، آغاز فرهنگ‌سازی.
اقدامات کلیدی:

1. ایجاد «ستاد مدیریت آب تهران» با حضور شهرداری، وزارت نیرو، سازمان محیط‌زیست، آبفا، دانشگاه‌ها.
2. بررسی دقیق نشت در شبکه انتقال و توزیع آب.
3. اجرای پروژه آزمایشی نصب کنتور هوشمند در مناطق ۲ و ۵ تهران.
4. آغاز کمپین گسترده رسانه‌ای «تهران تشنه است».
5. تصویب الزام استفاده از فلاش‌تانک و شیرآلات کم‌مصرف در ساختمان‌های نوساز.
   نتیجه مورد انتظار: کاهش ۳٪ هدررفت و آگاهی عمومی بالا برود.

سال دوم (۱۴۰۶): کنترل هدررفت و بازچرخانی اولیه

اهداف: کاهش هدررفت فیزیکی و آغاز استفاده از پساب تصفیه‌شده.
اقدامات کلیدی:

1. نوسازی ۲۰٪ از شبکه‌های فرسوده آب جنوب و مرکز تهران.
2. ساخت دو تصفیه‌خانه فاضلاب محلی کوچک در مناطق ۴ و ۲۲ برای آبیاری فضای سبز.
3. آغاز طرح جمع‌آوری آب باران در مدارس و پارک‌ها.
4. توسعه آموزش‌های صرفه‌جویی در مدارس و ادارات دولتی.
   نتیجه مورد انتظار: ۸٪ کاهش مصرف آب شرب در بخش غیرخانگی.

سال سوم (۱۴۰۷): اصلاح الگوی مصرف شهری

اهداف: تغییر رفتار مصرف‌کنندگان و استفاده گسترده از فناوری.
اقدامات کلیدی:

1. نصب ۵۰۰ هزار کنتور هوشمند برای مشترکان پرمصرف.
2. تعرفه پلکانی جدید آب (پر مصرف‌ها ۲ برابر تعرفه).
3. جایگزینی ۵۰٪ گونه‌های چمن و گل شهری با گیاهان مقاوم به خشکی.
4. اجباری شدن سیستم بازچرخانی آب خاکستری در ساختمان‌های جدید بالای ۵ واحد.
   نتیجه مورد انتظار: ۱۵٪ کاهش در مصرف سرانه و صرفه‌جویی سالانه ۱۰۰ میلیون مترمکعب.

سال چهارم (۱۴۰۸): توسعه زیرساخت‌های بازچرخانی و هوشمندسازی

اهداف: استفاده حداکثری از فاضلاب تصفیه‌شده و مدیریت هوشمند منابع.
اقدامات کلیدی:

1. بهره‌برداری از سامانه پایش هوشمند منابع آب تهران (GIS + IoT).
2. احداث سه تصفیه‌خانه جدید در شرق، غرب و جنوب تهران.
3. تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی با پساب تصفیه‌شده در مناطق جنوبی.
4. اتصال صنایع و کارگاه‌ها به شبکه پساب تصفیه‌شده برای استفاده غیرشرب.
   نتیجه مورد انتظار: ۲۰٪ افزایش استفاده از منابع بازچرخانی.

سال پنجم (۱۴۰۹–۱۴۱۰): تثبیت و پایداری

اهداف: نهادینه‌سازی فرهنگ صرفه‌جویی و تداوم پایداری منابع.
اقدامات کلیدی:

1. تدوین قانون جامع مدیریت آب تهران برای استمرار اقدامات.
2. ایجاد «مرکز نوآوری آب تهران» برای حمایت از استارتاپ‌های فناور.
3. توسعه زیرساخت جمع‌آوری آب باران در ۳۰٪ ساختمان‌های بزرگ.
4. ارزیابی نهایی و ارائه گزارش عمومی شفاف از نتایج طرح.
   نتیجه مورد انتظار:

۳۰٪ کاهش مصرف سرانه
۲۵٪ افزایش منابع قابل استفاده
کاهش وابستگی به انتقال آب بین‌حوضه‌ای

برآورد نتایج کلان

صرفه‌جویی سالانه حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب آب.
تأمین حدود ۲۰٪ آب فضای سبز و صنعتی از پساب تصفیه‌شده.
کاهش نشت شبکه به کمتر از ۱۰٪.
تثبیت سطح آب زیرزمینی در دشت تهران.

رادیوفردا: جان هرلی، معاون وزیر خزانه‌داری ایالات متحده در امور تروریسم و اطلاعات مالی، می‌گوید واشینگتن قصد دارد از «فرصت موجود» در لبنان برای قطع رسیدن منابع مالی ایران به حزب‌الله و واداشتن این گروه به خلع سلاح استفاده کند.

او در گفت‌وگویی با خبرگزاری رویترز در استانبول که روز یک‌شنبه ۱۸ آبان منتشر شد، اظهار داشت که ایران با وجود فشار تحریم‌های غرب، توانسته در یک سال گذشته حدود یک میلیارد دلار به حزب‌الله لبنان منتقل کند.

جان هرلی در چارچوب سفر به منطقه خاورمیانه که با هدف افزایش فشار بر ایران انجام می‌شود، اکنون در استانبول حضور دارد.

این مقام وزارت خزانه‌داری آمریکا به رویترز گفت: «اکنون برهه‌ای مناسب در لبنان است که اگر بتوانیم حزب‌الله را خلع سلاح کنیم، مردم لبنان می‌توانند کشورشان را پس بگیرند. کلید این کار، بیرون راندن نفوذ و کنترل ایران است که از طریق پولی که به حزب‌الله می‌فرستد، آغاز می‌شود.»

ایالات متحده اواخر هفتۀ گذشته دو فرد را که متهم به انتقال پول برای حزب‌الله از طریق صرافی‌ها بودند تحریم کرد.

واشینگتن، حزب‌الله را که از سوی چند دولت غربی و کشورهای خلیج فارس گروهی تروریستی شناخته می‌شود یکی از عوامل بی‌ثباتی در منطقه می‌داند.

سفر هرلی به خاورمیانه و اروپا در چارچوب کارزار «فشار حداکثری» دولت دونالد ترامپ علیه ایران انجام می‌شود. او در این سفر و در جریان دیدار از اسرائیل، امارات متحده عربی، ترکیه و لبنان تلاش خواهد کرد تا فشار بر تهران و نیروهای نیابتی‌اش را افزایش دهد.

هرلی در بیانیه‌ای پیش از سفر خود گفته بود که رئیس‌جمهور آمریکا «روشن کرده است که فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده و تروریستی ایران باید با فشار پایدار و هماهنگ پاسخ داده شود.»

دولت ترامپ از فوریهٔ گذشته کارزار فشار اقتصادی حداکثری بر جمهوری اسلامی را برای «به صفر رساندن» فروش نفت ایران از سر گرفته است.

در همین حال، پس از شکست گفت‌وگوها بر سر محدودسازی برنامه هسته‌ای و موشکی ایران در سپتامیر، سازمان ملل متحد نیز تحریم‌های تسلیحاتی و اقتصادی علیه تهران را دوباره فعال کرد.

اقتصاد ایران در پی این تحریم‌ها با خطر رکود شدید و تورم افسارگسیخته روبه‌رو است. با این حال، هرلی می‌گوید جمهوری اسلامی همچنان پول زیادی به «نیروهای نیابتی تروریستی» خود در منطقه منتقل می‌کند.

همزمان آن طور که دولت بنیامین نتانیاهو در اسرائیل گفته است، حزب‌الله با وجود توافق آتش‌بس سال گذشته، در حال بازسازی توان نظامی خود است و ارتش اسرائیل با همین توجیه هفتهٔ گذشته بار دیگر مواضع این گروه را در جنوب لبنان هدف حملات هوایی سنگینی قرار داد.

لبنان طبق توافق‌های بین‌المللی موظف است همهٔ گروه‌های مسلح غیردولتی از جمله حزب‌الله را خلع سلاح کند، اما این گروه که از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران منشأ گرفته و از سال ۱۹۸۲ فعالیت خود را آغاز کرده است، هنوز از خلع سلاح کامل سر باز می‌زند.

رادیوفردا: دادسرای مرکز خوزستان در واکنش به حادثۀ خودسوزی یک جوان اهوازی که به تجمع اعتراضی گروهی از مردم در مقابل بیمارستان محل بستری او انجامید، تهدید کرد با کسانی که بخواهند از این رویداد برای «تفرقه قومیتی و برهم زدن آرامش بهره‌برداری کنند»، برخورد قضایی خواهد شد.

در بیانیۀ این دادسرا که بعدازظهر ۱۶ آبان منتشر شد، همچنین آمده است که این هشدار قضایی «با توجه به تأکید مقام معظم رهبری مبنی بر ضرورت حفظ وحدت و انسجام ملی» صادر شده است.

عصر پنجشنبه ۱۵ آبان شماری از شهروندان اهوازی مقابل بیمارستان سوختگی طالقانی تجمع کردند؛ جایی که احمد بالدی، دانشجوی ۲۰ ساله عرب اهل اهواز، پس از خودسوزی بستری شده است.

معترضان خواستار برکناری شهردار اهواز و معاونان او و همچنین رسیدگی قضایی به حادثه خودسوزی احمد بالدی شدند.

این جوان اهوازی، صبح روز ۱۱ آبان، مقابل «پارک زیتون» این شهر در اعتراض به تخریب دکۀ خانوادگی خود توسط مأموران اجرائیات شهرداری اقدام به خودسوزی کرد و به‌دلیل شدت سوختگی در بیمارستان طالقانی اهواز بستری شد.

دادسرای مرکز خوزستان در پایان بیانیۀ خود افزوده است که «رسیدگی قضایی دقیق و همه‌جانبه به حادثه تلخ در دستور کار دادسرای مرکز استان قرار گرفته» است.

عصر روز پنجشنبه، ۱۵ آبان ۱۴۰۴، شماری از شهروندان اهوازی مقابل بیمارستان سوختگی طالقانی تجمع کردند؛ جایی که احمد بالدی، دانشجوی ۲۰ ساله عرب اهل اهواز، پس از خودسوزی بستری شده است. معترضان خواستار برکناری شهردار اهواز و معاونان او و همچنین رسیدگی قضایی به حادثه خودسوزی احمد بالدی… pic.twitter.com/udc4OdjZ7u

— RadioFarda‌|‌راديو فردا (@RadioFarda_) November 7, 2025

بی‌بی‌سی: محسن زنگنه، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس ایران، موضوع افزایش قیمت بنزین را نمونه بارز مواردی مثل نان و ارز دانست که به گفته او طی ادوار مختلف از یک دولت به دولت دیگر ایران منتقل شده است و «کسی جرات تصمیم‌گیری» در باره این موارد را ندارد.

او در گفتگو با خبرگزاری ایسنا همچنین به بخشی از مشکلات اصلی اقتصادی ایران از جمله بحران ارزی و مشکلات معیشتی شهروندان ایرانی پرداخته است.

آقای زنگنه می‌گوید که «ما دچار بحرانی شده‌ایم که می‌خواهیم همه آدم خوبه باشیم. یعنی گاهی مصالح مردم و آنچه به نفع کشور است را ذبح می‌کنیم تا خودمان در افکار عمومی، آدم خوبه باشیم و تصویر مثبتی از خودمان ارائه کنیم.»

به گفته این نماینده مجلس، «نمی‌گویم بنزین باید گران شود چون الان چنین ایده‌ای ندارم اما می‌گویم باید درباره بنزین مثل سایر کالاها تصمیم‌گیری شود که هر سال کالاها دو تا پنج درصد افزایش قیمت پیدا می‌کند نه اینکه یک‌ شبه نرخ بنزین را بدون اطلاع جامعه دو برابر کنیم.»

افزایش قیمت بنزین از جمله مواردی بوده که متولیان سیاست‌های اقتصادی در ایران سال‌هاست از آن سخن گفته‌اند اما به دلیل بار تورمی آن و اجتناب از تکرار حوادثی مانند آنچه در آبان ۹۸ اتفاق افتاد، اجرایی نشده است.

اخیرا بعضی رسانه‌ها از مصوبه‌ای برای افزایش تدریجی قیمت حامل‌های انرژی از پاییز امسال خبر دادند که سخنگوی دولت ایران ضمن تکذیب آن گفت: «دولت هیچ قصدی برای تغییر قیمت بنزین سهمیه‌ای، چه ۱۵۰۰ تومان و چه ۳ هزار تومان، ندارد.»

با این حال بعضی سیاستمداران ایرانی همواره تاکید به «ارزان بودن» قیمت سوخت خودرو دارند.

در سال ۹۸ اعلام ناگهانی افزایش قیمت بنزین در زمان ریاست‌جمهوری حسن روحانی اعتراضات گسترده‌ای را در ایران رقم زد.

قیمت ارز و وضعیت معیشتی

آقای زنگنه همچنین با اشاره به بازارهای متفاوت ارز و نبود انسجام در تصمیم‌گیری در تک نرخی کردن آن می‌گوید که در این مورد هم «هیچ‌کسی جرات تصمیم‌گیری ندارد.»

به گفته او «اکنون ۱۰ قیمت و ۱۰ بازار برای ارز تعریف شده است.»

در قانون بودجه امسال، مجلس ایران تصمیم داشت نرخ ارز ترجیحی را از ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به ۳۸ هزار و ۵۰۰ تومان برساند و منابع حاصل از آن را (۱۰ هزار تومان) به حساب دهک‌های پایین واریز کند اما این اتفاق نیفتاد.

موضوع تک نرخی شدن قیمت ارز هم برای دهه‌هاست که در ایران ادامه داشته است و با وجود تلاش دولت‌های مختلف، این طرح عملی نشده است.

آقای زنگنه نتیجه وجود چند بازار ارزی را «به نفع رانت‌خواران» دانسته است.

قیمت دلار در شهریور ماه امسال و همزمان با نگرانی از فعال شدن مکانیسم ماشه به بالای ۱۰۰ هزار تومان رسید؛ قیمت امروز دلار (پنجشنبه ۱۵ آبان) بالای ۱۰۷ هزار تومان است.

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس در بخشی دیگری از سخنان خود به وضعیت معیشتی مردم و ارز اختصاص داده شده برای واردات کالاهای اساسی هم اشاره کرده است.

او می‌گوید: «مردم در کشور خودمان گوشت را کیلویی یک میلیون و ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان می‌خرند، در حالی که در کشورهای اطراف ایران قیمت گوشت با ارز ۱۱۰ هزار تومانی حتی با احتساب هزینه ترانزیت و حمل‌و نقل هم از قیمت گوشت ایران ارزان‌تر است.»

نرخ تورم سالانه در مهر ماه امسال، بر اساس اعلام مرکز آمار ایران به ۳۸/۹ درصد رسید که البته بعضی تحلیلگران مستقل این رقم را بالاتر می‌دانند.

در مهر ماه امسال، گروه «خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها» صدرنشین جدول تورم بود.

در پی گران شدن گوشت قرمز در ایران، وزیر جهاد کشاورزی علت گرانی این کالا را حذف ارز ترجیحی و واردات با قیمت ارز توافقی دانسته است.

هفته پیش ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد که مشاهدات یک شهروند از «فروشگاه رفاه در خیابان پیروزی» را نشان می‌داد.

در این ویدیو کارکنان فروشگاه در حال جمع‌آوری بسته‌های گوشت از یخچال محل عرضه بودند.