اخبار

صدای آمریکا: شهبانو فرح پهلوی با تأکید بر این که مردم ایران خواهان بازگشت پادشاهی پهلوی به کشور هستند، اعلام کرد که او نیز آماده است به ایران بازگردد. اظهارات او با موجی از واکنش‌ها در میان کاربران رسانه‌های اجتماعی روبه‌رو شده است.

ملکه پیشین ایران در حاشیه سفرش به مصر برای مراسم یادبود چهل و دومین سال درگذشت محمدرضا شاه پهلوی با روزنامه ایتالیایی لیبرو گفتگو کرد. روز سه‌شنبه ۲۵ مرداد، حساب توییتری شهبانو فرح پهلوی با انتشار تصویری از این مصاحبه با لیبرو نوشت، ایرانیان می‌خواهند پادشاهی پهلوی به ایران برگردد.

شهبانو فرح پهلوی مهم‌ترین مسئله را «آزادی ایران و ایرانیان» دانسته و تأکید کرده است: «شادی بزرگی برایم خواهد بود اگر روزی بتوانم به کشورم بازگردم.»

او با اشاره به اعتراضات معلمان و کارگران به «فقر شدید» اکثریت ایرانیان اشاره کرده و با تأکید بر سیاست‌های زن‌ستیزانه جمهوری اسلامی گفته که اغلب مردم ایران حکومت دینی نمی‌خواهند و جوانان بسیاری خواهان استقرار نظام پادشاهی هستند.

ملکه پیشین ایران با استناد به تکرار شعار «رضا شاه، روحت شاد» در اعتراضات سراسری سال‌های گذشته در ایران افزوده، «تکان‌دهنده است» که بسیاری از مخالفان آن سال‌ها پس از «این همه حرف که علیه ما زدند»، اکنون متوجه شده‌اند «خدمات شاه برای کشور ما» چه بوده است.

او همچنین به امکان ولیعهدی شاهدخت نور پهلوی در صورت بازگشت نظام پادشاهی به ایران اشاره کرده است.

#شهبانو #فرح_پهلوی در توییتی که عکسی از یک مصاحبه ضمیمه آن شده به انگلیسی نوشت: مردم #ایران خواهان بازگشت #سلطنت هستند و من آماده بازگشت هستم pic.twitter.com/aOe8BXusJ2

— VOA Farsi صدای آمریکا (@VOAfarsi) August 16, 2022

انتشار این سخنان شهبانو فرح پهلوی، موجی از واکنش‌ها در رسانه‌های اجتماعی برانگیخته است.

برخی کاربران با به کار بردن هشتگ‌های «برای ایران»، «بازگشت مشروطه»، و «ReturnToMonarchy4iran» (بازگشت پادشاهی برای ایران)، و برخی نیز بدون اشاره مستقیم، از اظهارات ملکه پیشین ایران حمایت کرده‌اند.

بشنوید ای جهانیان صدای مادر ایرانزمین شهبانوی @ShahbanouFarah ایران را: “ایران پیگیر بازگشت پادشاهی است و من آماده‌ام که بازگردم”. #برای_ایران ما ایرانیان بپاخاسته‌ایم و حاکمیت ملی را بازخواهیم گرداند. #بازگشت_به_مشروطه https://t.co/DhW1geNDHl

— Peyman Aghtouman (@7_peyman) August 16, 2022

نسیم بهروز، فعال سیاسی پادشاهی‌خواه، اظهارات شهبانو فرح پهلوی را موجب ایجاد «موجی از شور و امید» در دل ایرانیان دانسته که «در اوج رنج بارها در خیابان شاهان پهلوی را فراخوانده‌اند.»

این سخن ملکه ایران قطعا موجی از شور و امید را در دل مردم ایران که در اوج رنج بارها درخیابان شاهان پهلوی را فراخوانده اند ایجاد خواهدکرد.
برما پادشاهی خواهان است که درانتشار این توییت دراینستاگرام و گروههای خانوادگی و دیگر پلت فرمها بکوشیم.#ReturnToMonarchy4iran#شهبانو_فخر_ایران https://t.co/Dv06yyk0bi

— Nasim Behrouzنسیم بهروز (@Nasim_zephyr) August 16, 2022

سعید قاسمی‌نژاد، پژوهشگر ارشد در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها در توییتی نوشته است: «شهبانو به خاطر گفتن این سخن مورد حمله پنجاه و هفتی‌ها است، می‌توانست کناری بنشیند و چیزی نگوید اما در این به میدان آمدنش درسی نهفته است.»

او تأکید کرده است: «آدمی چه در سیاست و چه در رفاقت باید به دوستدارانش گوش فرا دهد، از آنان حمایت کند و دلگرمشان کند. آن که دوستان را از خود براند اسیر دشمنان خواهد شد.»

علی افشاری، فعال سیاسی جمهوری‌خواه، یکی از منتقدان این مصاحبه، بازگشت پادشاهی به ایران را «توهم» خوانده و ادعا کرده «فرح پهلوی پروژه بازسازی سلطنت مطلقه پهلوی» را «علنی» کرده و «نه باوری به دمکراسی دارد و نه انتخاب مردم.»

فرح پهلوی پروژه بازسازی سلطنت مطلقه پهلوی را از فاز مخفی به علنی کشاند.او هیچ فرقی نکرده است! نه‌باوری به دمکراسی دارد و نه انتخاب مردم! هنوز هیچی نشده با شعارهای یک عده محدود که بخش عمده آن مصنوعی است، توهم بازگشت سلطنت زده!بازگشت به ایران حق او است ولی سلطنت به تاریخ پیوسته است pic.twitter.com/UWEN3zZQbc

— Ali Afshari (@afshari_aku) August 16, 2022

اما بهزاد مهرانی، پژوهشگر و فعال رسانه‌ای جمهوری‌خواه، با اشاره به اظهارات مخالفان نوشته، «از چه ناراحتید؟ شما که می‌گویید به رأی مردم گردن می‌گذارید و می‌دانید که مردم هم خاندان پهلوی را نمی‌خواهند، چرا نگران سخنان شهبانو فرح پهلوی هستید که از بازگشت به ایران پادشاهی گفته.»

او با کنایه گفته است: «صندوق رأی در ایران آزاد می‌آید و مردم شما ملی‌مذهبی‌ها و دینی‌ها را سر کار خواهند آورد. کمی ریلکس کنید!»

از چه ناراحتید؟شما که میگویید به رای مردم گردن میگذارید و میدانید که مردم هم خاندان پهلوی را نمیخواهند،چرا نگران سخنان شهبانو فرح پهلوی هستید که از بازگشت به ایران پادشاهی گفته.
صندوق رای در ایران آزاد میآید و مردم شما ملی‌مذهبی‌ها و دینی‌ها را سر کار خواهند آورد.
کمی ریلکس کنید!

— Behzad Mehrani (@behzadmehrani) August 16, 2022

کاربری به نام مجتبی نجفی نیز در انتقاد از این سخنان، نوشته است: «بعد از الغای سلطنت، ایران در حال گذر از حکومت دینی است. جمهوریت سرنوشت زیبای ایران خواهد بود، روزی که حاکمیت ملی جای قیمومیت‌های مذهبی و درباری را بگیرد.»

بعد از الغای سلطنت، ایران در حال گذر از حکومت دینی است. جمهوریت سرنوشت زیبای ایران خواهد بود، روزی که حاکمیت ملی جای قیمومیت های مذهبی و درباری را بگیرد. تلاش هایی که برای بازگشت ارتجاع در دل ارتجاع با دوپینگ رسانه ای صورت میگیرد شکست خواهد خورد. #جمهوری_برای_ایران

— MOJTABA NAJAFI (@mojtaba_najafi) August 16, 2022

نوید جمشیدی، تحلیلگر مسائل ایران نیز شعری را یادآوری کرده و با اشاره به «توییت خاص امشب ایشان»، نوشته است: «جهان گوید که بازآ ای بهاران، که از ظلم خزان صد داغ دارم، بگردان ساقیا جام خزانی، که از عشق بهار اندر خمارم.»

جهان گوید که بازآ ای بهاران
که از ظلم خزان صد داغ دارم

بگردان ساقیا جام خزانی
که از عشق بهار اندر خمارم

——————
پ.ن : مربوط به توییتِ خاصِ امشبِ ایشان

— Navid Jamshidi (@NavidJL) August 16, 2022

رهبر جمهوری اسلامی روز چهاردهم خرداد به‌طور غیر مستقیم هشدار داده است که بازگشت سلطنت به ایران غیرممکن نیست. او با اشاره به انقلاب‌های تاریخی روسیه و فرانسه گفته است: «در فرانسه پس از انقلاب، همان خانواده‌ای که انقلاب علیه آن‌ها انجام شده بود به دلیل حضور نداشتن مردم در صحنه، به قدرت برگشتند.»

رادیوفردا: وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی در اطلاعیه‌ای که روز چهارشنبه، ۲۶ مرداد، منتشر شد از بازداشت یکی از «خطرناک‌ترین تروریست‌ها» با دامنه فعالیت «فرامرزی» خبر داد.

در اطلاعیه وزارت اطلاعات این فرد بدون اشاره به هویتش «یکی از پرسابقه‌ترین تروریست‌ها» از جمله در چهار کشور «منطقه» معرفی شده است.

وزارت اطلاعات ایران به نام این کشورها اشاره‌ نکرده، اما اعلام می‌کند که فرد بازداشت‌شده «در مقطع اوج بحران سوریه، با حضور در آن کشور به عضویت گروهک‌های تروریستی- تکفیری درآمده و همراه با آن‌ها در شهرهای حلب، حماه و ادلب به اعمال جنایتکارانه و شیطانی پرداخته است».

بر اساس اطلاعیه وزارت اطلاعات، فرد بازداشت‌شده «متخصص سلاح‌های سنگین» نیز هست.

در این اطلاعیه، به هیچ جزئیات دیگری درباره سن، جنسیت، محل و نحوه بازداشت این فرد اشاره‌ای نشده است.

وزارت اطلاعات ایران به طور معمول هر از گاهی با انتشار بیانیه‌ای از بازداشت یک یا چند «تروریست» در استان‌های مرزی ایران خبر می‌دهد. با این حال این یکی از معدود بیانیه‌هایی است که در آن ادعای بازداشت یکی از «خطرناک‌ترین تروریست‌ها» مطرح می‌شود.

صدای آمریکا: کاربران شبکه‌های اجتماعی و برخی از رسانه‌های ایران از «مسدود شدن» کد ورود به برخی از اپلیکیشن‌ها در ایران مانند توییتر و تلگرام خبر می‌دهند.

تارنمای «دیجیاتو» که به صورت تخصصی اخبار و رویدادهای فناوری‌های دیجیتال را پیگیری می‌کند، نوشته است، کاربران اپراتورهای همراه اول و ایرانسل اگر از برنامه‌های توییتر و تلگرام خارج شوند، «امکان بازگشت به این پلتفرم‌‌ها را به‌ راحتی ندارند.»

فیلترینگ گسترده و پایدار بدون امکان دور زدن، سپردن گذرگاه‌های دریافت و ارسال دیتا به «ستاد کل نیروهای مسلح»، اجبار کاربران به استفاده از اپلیکیشن‌های ساخت شرکت‌های زیر مجموعه نهادهای امنیتی، محدودیت در کسب و کارهای فضای مجازی و نقض حقوق شهروندی با جمع‌آوری اطلاعات، از جمله انتقاداتی است که کاربران و کارشناسان درباره طرح «صیانت از حقوق کاربران در فضای مجازی» مطرح می‌کنند.

رادیوفرانسه: ترور نافرجام سلمان رشدی، بار دیگر نام جمهوری اسلامی را به عنوان یک “حکومت تروریست” بر صدر خبرها نشانده است. این بار، اشپیگل آنلاین در یک مقاله تحلیلی جمهوری اسلامی را مورد انتقاد قرار داده، از دولت آلمان نیز سرزنش می کند که برخوردش با اسلامگرائی و حکومت تروریستی جمهوری اسلامی در ایران “خفت بار” و غیرقابل تحمل شده است.

در مقدمه تحلیل اشپیگل آنلاین آمده است: “سلمان رشدی قربانی یک اسلامگرا شد، زیرا رهبری ایران پیش از آن که عامل این ترور متولد شده باشد، فتوای قتل رشدی را در جهان صادر کرد”.

نویسنده مقاله سپس این پرسش را مطرح می کند که “چگونه ممکن است خطر اسلامگرائی از سوی انسان‌های بی شماری در آلمان دست کم گرفته شود؟ برخورد آلمان با اسلامگرائی، اگر به عنوان نمونه اسلامگرایان را در حکومت تروریستی ایران در نظر بگیریم، کمتر از خفت بار نیست.

آلمان و حکومت نقض کننده حقوق بشر

در انتقاد از نرمش آلمان در برابر جمهوری اسلامی، نویسنده اشپیگل حکومت ایران را به سرکوب زنان، تعقیب اقلیت ها، قتل همجنس گرایان و مخالفان، تهدید اسرائیل به نابودی، تلاش آشکار برای دستیابی به بمب اتمی و در نهایت پشتیبانی راهبردی از گروه های تروریستی مثل حماس متهم می کند و سپس درباره مماشات برلین با یک حکومت تروریستی می افزاید: “به رغم همه این ها آلمان مثل گذشته همچنان بزرگترین شریک تجاری جمهوری اسلامی در اتحادیه اروپا است. آلمان می خواهد به خوبی با ایران کنار بیاید و حتی تلاش آشکار جمهوری اسلامی را برای تهیه بمب اتمی چندان خطرناک نمی داند”.

در ادامه مقاله به نقل از “تارا اشترنن روت”، کنشگر آلمانی ایرانی، می‌خوانیم: “با توجه به این که ایران دارای دومین منابع گاز جهان است، آلمان بدون تردید گوشه چشمی هم به این ذخائر انرژی دارد. بر ایران از 34 سال پیش به بیان رسمی صلح حاکم است. ثبات ظاهری در این منطقه که زمینه را برای همکاری اقتصادی مشترک فراهم می آورد. صلح ظاهر قضیه است، ترور اسلامی اما تا آمریکا هم رسیده است”.

اشترن روت می افزاید: “تئوری من این است که در آلمان محافظه کاران و چپ ها هرکدام استراتژی ویژه خودشان را برای بی خطر جلوه دادن اسلامگرایان افراطی تدوین کرده اند. نسخه ساده پذیرش اسلامگرایی به گمان من برآیند آمیزه ای از خودپسندی و فاشیسم است. البته نه همه محافظه کاران، بلکه آن گروه که از اسلامگرائی به گرمی استقبال می کنند چنین اند”.

نویسنده اشپیگل سپس می کوشد توضیح دهد که خودپسندی آلمانی روی ثبات ایران تاکید می کند، زیرا بر این باور است که این ثبات امنیت سرمایه گذاری‌ها و مناسبات بازرگانی را تضمین می کند و سبب می شود که بتوان بهترین معاملات را انجام داد. به هر حال عنوان “قهرمان صادرات جهان” باید در دست آلمان بماند. از سوی دیگر نژادپرستی آلمانی سبب می شود که آلمانی‌ها علاقه چندان زیادی به سرنوشت دیگران نداشته باشند: کسی پیگرد، سرکوب و کشته می شود؟ آخ! این برنامه روزانه آن‌ها است، لازم نیست فوری پاسخ عمل را طلب کنیم! در نهایت بیشترین قربانیان اسلامگرائی خود مسلمانان هستند و در نهایت تا آنجا که آن‌ها به دروازه اروپا نرسیده اند، مشکل مشکل ما نیست. در عوض رژیم‌های خودکامه دارای این حسن هستند که آدم‌های خود را کنترل می کنند.

با این منطق است که از دید محافظه کاران می شود به بهترین شکل با هر حکومت اسلام گرائی همکاری کرد.

نگاه چپ‌ها

اشپیگل آنگاه به تئوری راهبردی چپ ها می پردازد و می نویسد: “در مقابل، چپ ها برای این که بتوانند اسلامگرائی را کمتر بد بیابند، تئوری خاص خودشان را پرورش داده اند. اسلامگرائی شباهت زیادی به فاشیسم دارد. این تفکر برپایه زن ستیزی، دشمنی با اقلیت های جنسی ، ناباوران و یهودیان و در نهایت علیه همه کسانی بنا شده است که نبردشان در 150 سال گذشته به عنوان “چپ” برآورد شده است.

در ادامه این بحث، اشپیگل به رابطه چپ های آلمان با فلسطین می پردازد و اشاره می کند که بسیاری از چپ های آلمان حتی مبارزه با تروریست های اسلامی را هم محکوم می کنند، چنان که گوئی شباهت اعمال آن ها با فاشیسم مسئله مهمی نیست.
مسخره کردن پیکار زنان ایرانی

در یکی دیگر از فرازهای اشپیگل، به زنی آلمانی اشاره می شود که به تازگی در نشریه تاس زنان شجاع ایرانی را که روسری‌های خود را پس می دهند و خطر زندان و شکنجه را به جان می خرند، مسخره می کند. این زن آلمانی سرکوب زنان را کم اهمیت جلوه می‌دهد و حجاب اجباری آنان را با روسری راهب‌ های کاتولیک برابر می داند. او همچنین اصرار دارد القاء کند که مردان ایرانی هم مجبورند در انتخاب پوشش خود محدودیت‌هائی را رعایت کنند.

در پایان تحلیل اشپیگل می خوانیم که مسلمانان لیبرال، ایزدی ها و احتمالا اکثر کنشگران مهاجرهمواره خود را در مبارزه با اسلامگرائی فاشیستی تنهاتر احساس می کنند، زیرا می بینند که “آلمانی های سفید” به ویژه “آلمانی های سفید چپ” پشت آن ها را خالی کرده اند.

انعطافی که خطرناک است

اشپیگل در پایان هشدار می دهد که اگر پذیرش اسلامگرائی افراطی یا انعطاف نادرست چپ و راست در آلمان به شکل امروزی ادامه یابد، مسلمانان ترک تبار وابسته به سازمان تبلیغات دینی ترکیه در آلمان تحت تاثیر تبلیغات دستگاه عریض و طویل حزب رجب طیب اردوغان هر روز بر دامنه نفوذ خود در میان شهروندان خواهند افزود.

رادیوفردا: وزیر خارجه ایالات متحده تحریکات حکومت ایران به خشونت علیه سلمان رشدی، نویسنده رمان «آیات شیطانی» را محکوم کرد و آن را «نفرت‌انگیز» دانست.

آنتونی بلینکن روز یکشنبه در بیانیه‌ای از سلمان رشدی به عنوان یک «ادیب بزرگ» نام برد و تلاش‌های او در دفاع از حق جهانی آزادی بیان، آزادی مذهب و عقیده و آزادی مطبوعات را ستایش کرد.

آقای بلینکن گفت که دولت ایالات متحده نیز همسو با تمام کسانی است که در ایالات متحده و سراسر جهان نگران سلمان رشدی و شرایط او به دنبال این «حمله شنیع» هستند.

سلمان رشدی، نویسنده بریتانیایی-آمریکایی هندی‌تبار، روز جمعه پیش از آغاز سخنرانی خود در چاتاکوا شهری در غرب ایالت نیویورک با چاقو از ناحیه شکم و گردن مورد حمله قرار گرفت. سخنگوی آقای رشدی گفته است که این نویسنده احتمال دارد یک چشم خود را از دست بدهد.

گزارش‌ها حاکی است که سلمان رشدی پس از دو روز که زیر دستگاه تنفس مصنوعی قرار داشت دیگر از این دستگاه استفاده نمی‌کند و قادر به حرف زدن است.

آنتونی بلینکن در ادامه بیانیه خود گفت در حالی که نیروهای مجری قانون به تحقیقات خود درباره این حمله ادامه می‌دهند، او متوجه «نیروهای بدطینتی» است که «با نفرت‌پراکنی و تحریک به خشونت» به دنبال تضعیف حق آزادی بیان و مذهب و عقیده هستند.

وی افزود: «به ویژه نهادهای دولتی ایران برای نسل‌هاست که علیه رشدی تحریک به خشونت کرده‌اند و رسانه‌های وابسته به دولت ایران نیز اخیرا از سوءقصد به جان وی ستایش به عمل آورده‌اند. این نفرت‌انگیز است.»

به دنبال حمله به سلمان رشدی، شماری از رسانه‌های وابسته به حکومت ایران از حمله کیهان که زیر نظر رهبری جمهوری اسلامی است از این اقدام حمایت کردند. کیهان با مدیرمسئولی حسین شریعتمداری نوشت که باید دست ضارب سلمان رشدی را «بوسه‌باران کرد».

روزنامه جام‌جم، وابسته سازمان صدا و سیما و از نهادهای تحت نظارت رهبر جمهوری اسلامی، نیز با تیتر درشت «چشم شیطان کور شد»، از این اقدام استقبال کرد.

آنتونی بلینکن در بیانیه خود تاکید کرده که ایالات متحده و شرکای آن در تصمیم خود برای ایستادگی در برابر چنین تهدیداتی مصمم هستند و قدرت سلمان رشدی و همه کسانی که این تهدیدات را در سراسر جهان تحمل کرده‌اند، عزم آنها را در این مسیر راسخ‌تر می‌کند.

یک دادستان در ایالت نیویورک گفته است که فرد مهاجم ۱۰ ضربه چاقو به آقای رشدی زده است.

متهم به نام هادی مطر که جوانی ۲۵ ساله‌ای ساکن شهر فئرویو نیوجرسی است، در دادگاه اتهاماتش را نپذیرفته و خود را «بی‌گناه» دانسته است.

دادستان هادی مطر را به «قتل درجه دوم» و نیز «تعرض از نوع درجه دوم» متهم کرده است.
با استفاده از وبسایت وزارت امور خارجه آمریکا و گزارش‌های رادیو فردا؛ س.ن

بی‌بی‌سی: چهره آنتوان سوریوگین در تهران بعد از ۱۹۳۰

آنتوان سوریوگین عکاس ارمنی-گرجی مقیم ایران٬ از مهمترین پیشگامان عکاسی در قرن نوزدهم است.

او در طی پنج دهه فعالیت حرفه‌ای در ایران به موضوعات متنوعی پرداخت و بیش از هفت هزار نگاتیو شیشه‌ای ثبت کرد. تسلط او به زبان و فرهنگ ایرانی و همزمان شناخت او از هنر غرب و تبحرش در فن عکاسی٬ به او موقعیتی متمایز از سایر عکاسان هم دوره‌اش بخشید.

عکاسخانه خوش‌آوازه و پرونق سوریوگین در خیابان علأالدوله تهران در جنب شرقی میدان مشق قرار داشت. مشتری‌های عکاسخانه بیشتر اعیان و اشراف و همچنین خانواده سلطنتی و درباریان بودند. اما بخش مهمی از سفارش‌دهنده‌های او را خارجی‌های مقیم و مسافر به ایران تشکیل می‌داند.

تاریخ دقیق تولد آنتوان سوریوگین مشخص نیست٬ گویا در سالهای پایانی دهه ۱۸۳۰ یا آغاز دهه ۱۸۴۰ در سفارت روسیه در تهران به دنیا آمد.

پدرش واسیلی شرق‌شناس و دیپلماتی ارمنی بود که در زمان کودکی آنتوان٬ در سانحه اسب‌سواری جان خود را از دست داد. پس از مرگ او٬ آنتوان به همراه مادر گرجی‌اش آچین خانوم و بقیه خواهر و برادرها تهران را به مقصد تفلیس ترک کرد.

در تفلیس نخست به مدرسه هنر رفت تا نقاشی بیاموزد. اما آشنایی او با عکاس برجسته روسی دیمیتری یرماکوف او را به عکاسی علاقمند کرد. در دهه ۱۸۷۰ آنتوان دو برادر تاجرش کولیا و امانوئل را راضی کرد تا با هم به ایران برگردند و استودیوی عکاسی برپاکنند. آنها نخست در تبریز و سپس در تهران عکاسخانه خود را دایر کردند.

در تماشا ببینید: آنتوان خان سوريوگين؛ پرورده ايران – قسمت اول

زمانی که آنتوان سوریوگین به ایران رسید چند صباحی از آشنایی ایرانیان با عکاسی می‌گذشت.

کمی پس از معرفی دستگاه داگرئوتیپ به اروپا (۱۸۳۹) نیکلای اول، تزار روسیه و ملکه ویکتوریای بریتانیا هر کدام یک نمونه آن را به محمدشاه قاجار هدیه دادند‪.‬

نخستین کسی که مامور بهره‌برداری از این دستگاه‌ها شد ژول ریشار فرانسوی بود.

او که تا پیش از این در یک خانواده ایرانی به عنوان معلم فرانسه مشغول به کار بود٬ می‌نویسد : “بعد از آنکه چندین مرتبه عکس محمدشاه و حاجی میرزا آقاسی را برداشتم مرا جزو مستخدمان دولتی مندرج کرده و فرمانی برای من صادر نمودند.”

ناصرالدین شاه در حال معاینه توسط دندانپزشک اتریشی

‘پرورده ایران’

هرچند اولین عکاسان ایران خارجی‌ها بودند اما ایرانیان هم خیلی زود راه و رسم این فن را فراگرفتند و به تولید عکس پرداختند. مشوق اصلی آنها ناصرالدین میرزا، ولیعهد قاجار بود که شیفته عکاسی شد و خود عکاسی می‌کرد و زمانی که به سلطنت رسید٬ “عکاسخانه مبارکه سلطنتی” اولین استودیوی عکاسی ایران را در کاخ گلستان دایر کرد.

سوریوگین بسیار مورد التفات ناصرالدین شاه بود٬ در موقعیت‌های مختلف به دربار رفت و آمد داشت و بارها عکس شاه و ملازمانش را ثبت کرد. ناصرالدین شاه به پاس این خدمات او را مزین به لقب “خان” و نشان شیر و خورشید الماس‌نشان کرد. خود آنتوان خان هم به دلیل تعلق خاطری که به مردم و فرهنگ ایران داشت اصطلاح “پرورده ایران” را به نام فامیل خود افزود.

در اواخر قرن نوزدهم در تباتب انقلاب مشروطه٬ سوریوگین که به مشروطه خواهان نزدیک بود به سفارت بریتانیا پناه برد، اما انفجار بمبی در نزدیکی عکاسخانه منجر به نابودی ۵۰۰۰ نگاتیو او شد.

بخش عمده نگاتیوهای باقی‌مانده هم در دوران رضاشاه پهلوی٬ به بهانه اینکه بازتاب دوران “منحط” قاجار بود٬ مصادره شد. امروزه نزدیک به هفتصد نگاتیو شیشه‌ای به همراه چندصد چاپِ اصل در موزه اسمیتسونین واشنگتن نگهداری می‌شود و بخشی از مجموعه مفصلی است که مایرون بمنت اسمیت معمار و باستان‌شناس آمریکایی تحت عنوان “آرشیو اسلامی” گردآوری کرد. تعداد قابل توجهی از چاپهای او نیز در کاخ گلستان نگهداری می‌شود.

آنتوان خان را شاید بتوان یکی از استادان مسلم عکاسی پرتره در ایران دانست. او علاقه ویژه‌ای به رامبراند نقاش معروف هلندی و تبحر او در ثبت نور داشت و سالها در پی آن بود که بتواند کیاروسکورو یا سایه-روشن معروف رامبراند را با عکس ثبت کند.

پرتره خانواده سوریوگین

معروف است که آنتوان خان٬ نیمروز٬ زمانی که سایه ها از هر وقت کوتاهترند٬ مدلهای خود را به محوطه وسیع میدان مشق می‌آورد و از صفحه‌های سفید برای به دست آوردن انعکاسهای مناسب نور طبیعی استفاده می‌کرد.

حساسیت وسواس‌گونه او به نورپردازی٬ همچنین ترکیب بندی پیچیده عکس‌هایش٬ آنها را فراتر از اهمیت تاریخی و مستندشان به آثار هنری‌ای کم‌نظیر مبدل کرده است.

سوریوگین همچنین نقاشی سنتی ایرانی را آموخت و بدین رو فردریک بورر مورخ عکاسی معتقد است که دو منبع الهام سوریوگین رامبراند و رضا عباسی هستند و عکاسی او برآیند این دو سبک زیبایی‌شناسی شرقی و غربی است.

مجموعه پرتره‌های استودیویی سوریوگین٬ افراد مشهور و عادی را در برمی‌گیرد. دو بخش شاخصِ آن٬ مجموعه عکسهای دراویش و همچنین پرتره‌های زنان قاجاری هستند. لازم به ذکر است که سوریوگین از زنانِ مدل استفاده می‌کرد و آنهایی که در آن زمان می‌پذیرفتند بدون حجاب در مقابل دوربین او ظاهر شوند٬ یا زنان غیر مسلمان (ارمنی و یهودی) بودند و یا اغلب روسپیان.

پروژه مهم سوریوگین مستند کردن مناطق و اقوام مختلف ایران بود. در کنار پیچیدگی سفر به نقاط دوردست و ناامن ایران و حمل و نقل وسایل سنگین عکاسی به آنها٬می‌بایست دشواری‌های تکنیکی عکاسی آن برهه تاریخی را هم افزود. مجموعه عکسهای او از ابنیه هخامنشی و ساسانی بخشی از این پروژه است که البته به سفارش فردریش سار باستان‌شناس و شرق‌شناس آلمانی انجام شد.

در سالهای آغازین قرن ۲۰ سار که یکی از دست‌اندرکاران تاسیس “موزه هنر اسلامی برلین” بود٬ با سوریوگین قرارداد بست و مسئولیت سفر به استان فارس و عکاسی بناهای تاریخی آن را به او سپرد. آنتوان و برادرش امانوئل در کاروانی با همراهی و حمایت گروهی از نظامیان قزاق به این منطقه سفر کردند.

آنتوان سوریوگین بر تخته سنگی در پیش‌زمینه

علی‌رغم مخاطرات٬ ماموریت با موفقیت انجام شد. درنهایت فردریش سار در کتابی مشترک با دیگر ایران‌شناس مشهورِ آلمانی ارنست هرتزفلد٬ تحت عنوان “سنگ‌نگاره‌های ایران”٬ از تمام عکسهای سوریوگین استفاد کرد٬ بی‌آنکه نامی از او ببرد. همچنین در بسیاری از سفرنامه‌های فرنگی و مطالعات مختلف شرق‌شناسان اروپایی قرن نوزده و آغاز قرن بیست از عکس‌های سوریوگین استفاده شده است. دراغلب آنها نیز یا نامی از او برده نشده یا اسمش با دیکته‌های اشتباه نوشته شده است.

اگرچه سوریوگین با نمایش عکسهایش در دو “نمایشگاه جهانی” بروکسل (۱۸۹۷) و پاریس (۱۹۰۰) موفق به کسب مدال افتخار شد٬ولی هرگز نتوانست شهرت جهانی فراخورِ اهمیتِ مجموعه عکسهایش به دست آورد. او در سال ۱۹۳۳ در تهران درگذشت و در گورستان ارامنه تهران دفن شد.

ویژگی بارز آنتوان سوریوگین را شاید بتوان چندفرهنگی بودن او دانست. فرنگی‌ها او را ایرانی می‌شناختند و ایرانی‌ها او را اروپایی می‌دانستند. زندگی و آثار او شاهدی بر تحولات مقطعی از تاریخ ایران است که در حافظه جمعی ایرانیان٬ متاثر از آموزه‌های دوران پهلوی٬ به عنوان دورانی سراسر “منحط” ثبت شده است. بازبینی آثار او بی‌شک بازنگری این تاریخ را ضروری می‌کند.

زنها و بچه‌ها بر سر سفره شام

فلک کردن کودک در ایوان یک کارگاه سوزن‌دوزی

پرتره رضا شاه پهلوی سوار بر اسب زمانی که وزیر جنگ بود

بازار رشت

زنها و مردهای فروشنده در بازار

مردم در حال اطراق بیرون یک کاروانسرا٬مکان نامعلوم

نقش رستم

تهران٬ میدان مشق٬ نمای قزاقخانه

تهران٬ میدان ارگ٬ پهلوانان زورخانه در حال گرم کردن و آماده شدن

مسابقه اسب‌دوانی سالانه